🕉️ 29 October 2026, Thursday · 12:21:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पर्णयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पर्णयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पर्णयति

अर्थ: हरा करना, हरा होना

संस्कृत: हरितभावे

अंग्रेज़ी: to become green, to color green

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पर्ण धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. पृण् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. पर्ण धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  4. पर्णयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पर्ण + शतृ
  5. पर्णयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पर्ण + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — पर्ण (चुरादिगण) · अर्थ: हरा करना, हरा होना (हरितभावे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपर्णयतिपर्णयतःपर्णयन्ति
मध्यमपर्णयसिपर्णयथःपर्णयथ
उत्तमपर्णयामिपर्णयावःपर्णयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पर्णयति · लट् (आत्मने.): पर्णयते · लिट्: पर्णयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पर्णयाञ्चक्रे · लुट्: पर्णयिता · लुट् (आत्मने.): पर्णयिता · लृट्: पर्णयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पर्णयिष्यते · लोट्: पर्णयतात् · लोट् (आत्मने.): पर्णयताम् · लङ्: अपर्णयत् · लङ् (आत्मने.): अपर्णयत · विधिलिङ्: पर्णयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पर्णयेत · आशीर्लिङ्: पर्ण्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पर्णयिषीष्ट · लुङ्: अपपर्णत् · लुङ् (आत्मने.): अपपर्णत · लृङ्: अपर्णयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपर्णयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पर्णन · ण्वुल्: पर्णकः · तृच्: पर्णयिता · यत्: पर्ण्यः · तव्य: पर्णयितव्यः · अनीयर्: पर्णनीयः · क्त: पर्णितः · क्तवतु: पर्णितवान् · शतृ: पर्णयन् · स्य-शतृ: पर्णयिष्यन् · शानच्: पर्णयमानः · क्त्वा: पर्णयित्वा · ल्यप्: प्रपर्ण्य · तुमुन्: पर्णयितुम् · णमुल्: पर्णम् · क्तिन्: पर्ण्टि · क्वसु: पर्णयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पर्णयतिपर्ण धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: पृण् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | पर्ण धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पर्णयति ➤ हरा करना, हरा होना
संस्कृत: हरितभावे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें