🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:35:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पर्बती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पर्बती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पर्बती

अर्थ: जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पर्बत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ
  2. पर्बत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ
  3. पर्बत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — पर्बत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्बत् / पर्बद्पर्बतीपर्बन्ति
द्वितीयापर्बत् / पर्बद्पर्बतीपर्बन्ति
तृतीयापर्बतापर्बद्भ्याम्पर्बद्भिः
चतुर्थीपर्बतेपर्बद्भ्याम्पर्बद्भ्यः
पञ्चमीपर्बतःपर्बद्भ्याम्पर्बद्भ्यः
षष्ठीपर्बतःपर्बतोःपर्बताम्
सप्तमीपर्बतिपर्बतोःपर्बत्सु
सम्बोधनहे पर्बत् / हे पर्बद्हे पर्बतीहे पर्बन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — पर्ब् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपर्बतिपर्बतःपर्बन्ति
मध्यमपर्बसिपर्बथःपर्बथ
उत्तमपर्बामिपर्बावःपर्बामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पर्बति · लिट्: पपर्ब · लुट्: पर्बिता · लृट्: पर्बिष्यति · लोट्: पर्बतात् · लङ्: अपर्बत् · विधिलिङ्: पर्बेत् · आशीर्लिङ्: पर्ब्यात् · लुङ्: अपर्बीत् · लृङ्: अपर्बिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पर्बण · ण्वुल्: पर्बकः · तृच्: पर्बिता · ण्यत्: पर्ब्यः · तव्य: पर्बितव्यः · अनीयर्: पर्बणीयः · क्त: पर्बितः · क्तवतु: पर्बितवान् · शतृ: पर्बन् · स्य-शतृ: पर्बिष्यन् · क्त्वा: पर्बित्वा · ल्यप्: प्रपर्ब्य · तुमुन्: पर्बितुम् · णमुल्: पर्बम् · घञ्: पर्बः · क्तिन्: पर्प्ति · क्वसु: पपर्ब्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पर्बत
पर्बत
parbata
ⓘ "पर्बत्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: पर्वत
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पर्बत संज्ञा पुं॰ [सं॰ पर्वत] दे॰ पर्वत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पर्बतीपर्बत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: पर्बत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ | पर्बत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: पर्ब् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पर्बती 📚 ➤ जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पर्बत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पर्बती: पर्ब् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें