🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:16:32 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

प्लक्ष

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

प्लक्ष

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

प्लक्ष

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: अदने

अंग्रेज़ी: to eat

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. प्लक्ष् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. प्लक्ष (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. प्लक्ष (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: प्लक्ष् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — प्लक्ष् (भ्वादिगण) · अर्थ: (अदने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमप्लक्षतात् / प्लक्षताद् / प्लक्षतुप्लक्षताम्प्लक्षन्तु
मध्यमप्लक्ष / प्लक्षतात् / प्लक्षताद्प्लक्षतम्प्लक्षत
उत्तमप्लक्षाणिप्लक्षावप्लक्षाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: प्लक्षति · लट् (आत्मने.): प्लक्षते · लिट्: पप्लक्ष · लिट् (आत्मने.): पप्लक्षे · लुट्: प्लक्षिता · लुट् (आत्मने.): प्लक्षिता · लृट्: प्लक्षिष्यति · लृट् (आत्मने.): प्लक्षिष्यते · लोट्: प्लक्षतात् · लोट् (आत्मने.): प्लक्षताम् · लङ्: अप्लक्षत् · लङ् (आत्मने.): अप्लक्षत · विधिलिङ्: प्लक्षेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): प्लक्षेत · आशीर्लिङ्: प्लक्ष्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): प्लक्षिषीष्ट · लुङ्: अप्लक्षीत् · लुङ् (आत्मने.): अप्लक्षिष्ट · लृङ्: अप्लक्षिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अप्लक्षिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: प्लक्षण · ण्वुल्: प्लक्षकः · तृच्: प्लक्षिता · ण्यत्: प्लक्ष्यः · तव्य: प्लक्षितव्यः · अनीयर्: प्लक्षणीयः · क्त: प्लक्षितः · क्तवतु: प्लक्षितवान् · शतृ: प्लक्षन् · स्य-शतृ: प्लक्षिष्यन् · शानच्: प्लक्षमाणः · क्त्वा: प्लक्षित्वा · ल्यप्: प्रप्लक्ष्य · तुमुन्: प्लक्षितुम् · णमुल्: प्लक्षम् · घञ्: प्लक्षः · क्तिन्: प्लष्टि · क्वसु: पप्लक्ष्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — प्लक
प्लक
plaka
ⓘ "प्लक्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्लक संज्ञा पुं॰ [सं॰] स्त्रियों का कमर के नीचे का भाग ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्लकः Ved. Pudendum muliebre (अधोंगभेद).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0781-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्लक पु० प्र + कै--क रस्य लः । स्त्रीणामधोऽङ्गभेदे ऋ० ८ । ३३ । १९ भाष्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4542,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
प्लक्षप्लक्ष् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: प्लक्ष (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | प्लक्ष (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: प्लक्ष् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

प्लक्ष 📚 ➤ पाकर नाम का वृक्ष । पिलखा उमा-कोश
संस्कृत: अदने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
प्लक् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें