🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:44:36 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फीता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फि+इता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

फि

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (nom. फास्) heat, L.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. फा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — फा (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफाःफौफाः
द्वितीयाफाम्फौफः
तृतीयाफाफाभ्याम्फाभिः
चतुर्थीफेफाभ्याम्फाभ्यः
पञ्चमीफःफाभ्याम्फाभ्यः
षष्ठीफःफोःफाम्
सप्तमीफिफोःफासु
सम्बोधनहे फाःहे फौहे फाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

इता

अर्थ: जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: ifc. gone

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. इता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: इ + क्त
  2. इता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त
  3. इता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त
  4. इत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त
  5. इता (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त
  6. इत (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — इता (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइताइतेइताः
द्वितीयाइताम्इतेइताः
तृतीयाइतयाइताभ्याम्इताभिः
चतुर्थीइतायैइताभ्याम्इताभ्यः
पञ्चमीइतायाःइताभ्याम्इताभ्यः
षष्ठीइतायाःइतयोःइतानाम्
सप्तमीइतायाम्इतयोःइतासु
सम्बोधनहे इतेहे इतेहे इताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — इ (अदादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमएतिइतःयन्ति
मध्यमएषिइथःइथ
उत्तमएमिइवःइमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एति · लिट्: इयाय · लुट्: एता · लृट्: एष्यति · लोट्: इतात् · लङ्: ऐत् · विधिलिङ्: इयात् · आशीर्लिङ्: ईयात् · लुङ्: अगात् · लृङ्: ऐष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: इतः · क्तवतु: इतवान् · शतृ: यन् · स्य-शतृ: एष्यन् · क्त्वा: इत्वा · ल्यप्: प्रेत्य · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: इति · क्वसु: ईयिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — फा
फा
phā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फा m. (nom. फास्) heat, L.
idle talk, L.
increase or increaser, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (718,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फा पु० फल--बा० डा । १ निष्फलभाषणे शब्दर० । २ सन्तापे ३ वृद्धौ ४ वर्द्धके च विश्वः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4554,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फिफा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन 📚
इताइता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: इ + क्त 📚
अन्य सम्भावना: इता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त | इता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फि 📚 ➤ (nom. फास्) heat, L. (अंग्रेज़ी कोश)

इता 📚 ➤ जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फा 📚m. (nom. फास्) heat, L🔵🟢
इता 📚पु वि॰ इतना । इस मात्रा का🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
फीताफि + इतादीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • इता: इ + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें