🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:55:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फुलडास

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फु-+लड+आस

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लड

अर्थ: क्रीडा करना, मौज करना

संस्कृत: विलासे

अंग्रेज़ी: to enjoy, to play

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लड् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. लड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लड् + अच्
  3. लड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लड् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लड् (भ्वादिगण) · अर्थ: क्रीडा करना, मौज करना (विलासे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलडतात् / लडताद् / लडतुलडताम्लडन्तु
मध्यमलड / लडतात् / लडताद्लडतम्लडत
उत्तमलडानिलडावलडाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लडति · लिट्: ललाड · लुट्: लडिता · लृट्: लडिष्यति · लोट्: लडतात् · लङ्: अलडत् · विधिलिङ्: लडेत् · आशीर्लिङ्: लड्यात् · लुङ्: अलडीत् · लृङ्: अलडिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लडन · ण्वुल्: लाडकः · तृच्: लडिता · ण्यत्: लाड्यः · तव्य: लडितव्यः · अनीयर्: लडनीयः · क्त: लडितः · क्तवतु: लडितवान् · शतृ: लडन् · स्य-शतृ: लडिष्यन् · क्त्वा: लडित्वा · ल्यप्: प्रलड्य · तुमुन्: लडितुम् · णमुल्: लाडम् · घञ्: लाडः · क्तिन्: लट्टि · क्वसु: लेडिवान्

आस

अर्थ: फेकना, निराश होना

संस्कृत: क्षेपणे

अंग्रेज़ी: to throw, to be disappointed

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. आसन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. आस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. आसन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  6. आसन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  7. आस (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आस् + अच्
  8. अस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अस् (दिवादिगण) · अर्थ: फेकना, निराश होना (क्षेपणे)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमआसआसतुःआसुः
मध्यमआसिथआसथुःआस
उत्तमआसआसिवआसिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अस्यति · लिट्: आस · लुट्: असिता · लृट्: असिष्यति · लोट्: अस्यतात् · लङ्: आस्यत् · विधिलिङ्: अस्येत् · आशीर्लिङ्: अस्यात् · लुङ्: आस्थत् · लृङ्: आसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: असन · ण्वुल्: आसकः · तृच्: असिता · ण्यत्: आस्यः · तव्य: असितव्यः · अनीयर्: असनीयः · क्त: अस्तः · क्तवतु: अस्तवान् · शतृ: अस्यन् · स्य-शतृ: असिष्यन् · क्त्वा: अस्त्वा · ल्यप्: प्रास्य · तुमुन्: असितुम् · णमुल्: आसम् · घञ्: आसः · क्तिन्: अस्ति · क्वसु: आसिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लड्
लड्
laḍ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लड् (cf. √ लल्) cl. 1. P. (Dhātup. ix, 76) लडति, to play, sport, dally, Rājat. vii, 928; cl. 10. P. लडयति, to loll the tongue, put out the tongue, lick, Dhātup. xix, 53; (लाडयति), to throw, toss, ib. xxxv, 81; to cherish, foster, ib. xxxii, 7; (लाडयते), to wish, desire, ib. xxxii, 15; Vop.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (895,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लड् {vI.v} {c1c} P. (लडति) To play, sport, dally. {vII.v} {c1c} P., {c10c} P. (लडति, लडयति) 1 To throw, toss. --2 To blame. --3 To loll the tongue. --4 To harass, annoy. {vIII.v} {c10c} U. ( लाडयति-ते) 1 To fondle, caress. --2 To annoy.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0923-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फु-लडसमास: फु + लड् तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: लड् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: लड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लड् + अच् | लड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लड् + अच्
आसअस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | आसन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फुलड 📚फु 📚लड् ➤ फु + लड् (क्रीडा करना, मौज करना)
संस्कृत: विलासे

आस 📚 ➤ फेकना, निराश होना
संस्कृत: क्षेपणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फु 📚मंत्र पढ़कर फूँकने की ध्वनि । मंत्र पढ़कर फूँकने का शब्द🟠🔵🟣🟢🟤
लड् 📚(cf. √ लल्) cl. 1. P. (Dhātup. ix, 76) लडति, to play, sport, dally, Rā…🔵🟣
अस् 📚cl. 2. P. अस्ति (2. sg. असि, 1. sg. अस्मि; pl. स्मसि or स्मस्, स्…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
फुलडासलड + आसदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

  • फु-लड = फु + लड तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें