🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:40:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फुल्लि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फुल्लि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

फुल्लि

अर्थ: विक्सित होना, खिलना

संस्कृत: विकसने

अंग्रेज़ी: to develop, to glow, to blossom, to flourish

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. फुल्ल् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — फुल्ल् (भ्वादिगण) · अर्थ: विक्सित होना, खिलना (विकसने)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअफुल्लीत् / अफुल्लीद्अफुल्लिष्टाम्अफुल्लिषुः
मध्यमअफुल्लीःअफुल्लिष्टम्अफुल्लिष्ट
उत्तमअफुल्लिषम्अफुल्लिष्वअफुल्लिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: फुल्लति · लिट्: पुफुल्ल · लुट्: फुल्लिता · लृट्: फुल्लिष्यति · लोट्: फुल्लतात् · लङ्: अफुल्लत् · विधिलिङ्: फुल्लेत् · आशीर्लिङ्: फुल्ल्यात् · लुङ्: अफुल्लीत् · लृङ्: अफुल्लिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: फुल्लन · ण्वुल्: फुल्लकः · तृच्: फुल्लिता · ण्यत्: फुल्ल्यः · तव्य: फुल्लितव्यः · अनीयर्: फुल्लनीयः · क्त: फुल्लितः · क्तवतु: फुल्लितवान् · शतृ: फुल्लन् · स्य-शतृ: फुल्लिष्यन् · क्त्वा: फुल्लित्वा · ल्यप्: प्रफुल्ल्य · तुमुन्: फुल्लितुम् · णमुल्: फुल्लम् · घञ्: फुल्लः · क्तिन्: फुल्ल्ति · क्वसु: पुफुल्ल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — फुल्ल्
फुल्ल्
phull
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फुल्ल् cl. 1. P. फुल्लति (Dhātup. xv, 24) See under फुल्ल, p. 717, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (718,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फुल्ल् {c1c} P. (फुल्लति, फुल्लित) 1 To bloom, expand, blow, open (as a flower). --2 To swell, expand; Māl. 5. 23.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0785-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फुल्लिफुल्ल् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फुल्लि 📚 ➤ विक्सित होना, खिलना
संस्कृत: विकसने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फुल्ल् 📚cl. 1. P. फुल्लति (Dhātup. xv, 24) See under फुल्ल, p. 717, col. 3🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें