🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:42:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फेलकम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फेलकम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

फेलकम्

अर्थ: जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. फेलक (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल्
  2. फेलक (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल्
  3. फेलक (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — फेलक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफेलकःफेलकौफेलकाः
द्वितीयाफेलकम्फेलकौफेलकान्
तृतीयाफेलकेनफेलकाभ्याम्फेलकैः
चतुर्थीफेलकायफेलकाभ्याम्फेलकेभ्यः
पञ्चमीफेलकात् / फेलकाद्फेलकाभ्याम्फेलकेभ्यः
षष्ठीफेलकस्यफेलकयोःफेलकानाम्
सप्तमीफेलकेफेलकयोःफेलकेषु
सम्बोधनहे फेलकहे फेलकौहे फेलकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — फेल् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमफेलतिफेलतःफेलन्ति
मध्यमफेलसिफेलथःफेलथ
उत्तमफेलामिफेलावःफेलामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: फेलति · लिट्: पिफेल · लुट्: फेलिता · लृट्: फेलिष्यति · लोट्: फेलतात् · लङ्: अफेलत् · विधिलिङ्: फेलेत् · आशीर्लिङ्: फेल्यात् · लुङ्: अफेलीत् · लृङ्: अफेलिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: फेलन · ण्वुल्: फेलकः · तृच्: फेलिता · ण्यत्: फेल्यः · तव्य: फेलितव्यः · अनीयर्: फेलनीयः · क्त: फेलितः · क्तवतु: फेलितवान् · शतृ: फेलन् · स्य-शतृ: फेलिष्यन् · क्त्वा: फेलित्वा · ल्यप्: प्रफेल्य · तुमुन्: फेलितुम् · णमुल्: फेलम् · घञ्: फेलः · क्तिन्: फेल्ति · क्वसु: पिफेल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — फेलक
फेलक
phelaka
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फेलक संज्ञा पुं॰ [सं॰] खाकर छोडा़ हुआ अन्न आदि । उच्छिष्ट [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फेलकः, पुं, (फेल + स्वार्थे संज्ञायां वा कन् ।) भुक्तसमुज्झितम् । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-387-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फेलकम्फेलक (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल् 📚
अन्य सम्भावना: फेलक (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल् | फेलक (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: फेल् + ण्वुल्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फेलकम् 📚 ➤ जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फेलक 📚खाकर छोडा़ हुआ अन्न आदि । उच्छिष्ट🟠🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • फेलकम्: फेल् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें