🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:26:12 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बरसाला

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बर-+साला

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

साला

अर्थ: दीवार, फसील

व्युत्पत्ति: सालः प्राकारोऽस्ति अस्याः - साल + अच् + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. साला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. साल (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. साल (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. साला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. साला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. साला (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — साला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासालासालेसालाः
द्वितीयासालाम्सालेसालाः
तृतीयासालयासालाभ्याम्सालाभिः
चतुर्थीसालायैसालाभ्याम्सालाभ्यः
पञ्चमीसालायाःसालाभ्याम्सालाभ्यः
षष्ठीसालायाःसालयोःसालानाम्
सप्तमीसालायाम्सालयोःसालासु
सम्बोधनहे सालेहे सालेहे सालाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — साला
साला
sālā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
श्वशुर्य (3.3.154) देवर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
साला १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ श्यालक] [स्त्री॰ साली]
१. पत्नी का भाई ।
२. एक प्रकार की गाली ।
साला पु २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सारिका] सारिका । मैना । उ—देखत ही गे सोइ कृपाला लखि प्रभात बोला तब साला ।—विश्राम (शब्द॰) ।
साला ३ संजा स्त्री॰ [सं॰]
१. दीवार । भित्ति ।
२. गृह । मकान । दे॰ शाला ।
साला ४ वि॰ [फ़ा॰ सालह् (प्रत्य॰)] साल का । वर्ष का । वर्षीय । साल पर होनेवाला । (समस्त पदों में प्रयुक्त) । जैसे,— एकसाल, पंचसाल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साला (आ), f., see next.
साला f. (generally written शाला) a house (see निःसाल).
साला f. See 1. साल, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1210,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साला 1 A wall, rampart. --2 A house, an apartment; see शाला. --Comp. --करी {1} a house-worker. {2} a male captive (particularly one taken in battle). --वृकः see शालावृक.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1120-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सा(शा)ला स्त्री सालः प्राकारोऽस्त्यस्याः अच् । गृहे भरतः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5286,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साला, स्त्री, (सालः प्रकारोऽस्त्यस्या इति । अच् । टाप् ।) गृहम् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-342-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "साला" आता है (12)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बर-सालासमास: बर + साला तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: साला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: साल (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | साल (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बरसाला 📚बर 📚साला ➤ बर + साला (दीवार, फसील)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बर 📚वह जिसका विवाह होता हो । दूल्हा । दे॰ 'वर'🟠🔵🟢
साला 📚पत्नी का भाई🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
साला

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • बरसाला = बर + साला तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें