🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:53:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बलिनी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बलिनी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बलिनी

अर्थ: मजबूत, शक्तीशाली, ताकतवर

व्युत्पत्ति: बल् + इनि (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बलिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. बलिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. बलिनी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. बलिन् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — बलिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलिबलिनीबलीनि
द्वितीयाबलिबलिनीबलीनि
तृतीयाबलिनाबलिभ्याम्बलिभिः
चतुर्थीबलिनेबलिभ्याम्बलिभ्यः
पञ्चमीबलिनःबलिभ्याम्बलिभ्यः
षष्ठीबलिनःबलिनोःबलिनाम्
सप्तमीबलिनिबलिनोःबलिषु
सम्बोधनहे बलिन् / हे बलिहे बलिनीहे बलीनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बलिन्
बलिन्
balin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बलिन् mfn. powerful, strong, mighty, stout, robust, RV. &c. &c.
बलिन् m. a soldier, Inscr. (cf. बलस्थ)
N. of Vatsa-prī, MārkP.
(only L.) a hog bull, buffalo, camel, kind of sheep, serpent, Phaseolus Radiatus, a sort of jasmine, the phlegmatic humour, N. of a Bala-rāma
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (723,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बलिन् a. [बलमस्त्यस्य इनि] 1 Strong, powerful, mighty; R. 16. 37; Ms. 7. 174. --2 Stout, robust. --m. 1 A buffalo. --2 A hog. --3 A camel. --4 A bull. --5 A soldier. --6 A kind of jasmine. --7 The phlegmatic humour. --8 An epithet of Balarāma.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0791-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बलिन् त्रि० बलमस्त्यस्य इनि । १ बलवति । २ उष्ट्रे, ३ महिषे, ४ वृषे, ५ शूकरे, ६ कुन्दवृक्षे, ७ कफे पु० जटा० ८ माषे पु० हेम० । ९ बलेरामे शधदर० (वेलियाडा) १० क्षुपे स्त्री ङीप् शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4565,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बलिनीबलिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: बलिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | बलिनी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बलिनी 📚 ➤ मजबूत, शक्तीशाली, ताकतवर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बलिन् 📚mfn. powerful, strong, mighty, stout, robust, RV. &c. &c🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
बलिन्
कर (२.८.२७) — भागधेय, कर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • बलिनी: बल् + इनि (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें