🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:28:13 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बुक्कः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बुक्कः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बुक्कः

अर्थ: भौंकना, कुत्ते के समान शब्द करना

संस्कृत: भषणे

अंग्रेज़ी: to bark

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बुक्क् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. बुक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — बुक्क् (भ्वादिगण) · अर्थ: भौंकना, कुत्ते के समान शब्द करना (भषणे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअबुक्कत् / अबुक्कद्अबुक्कताम्अबुक्कन्
मध्यमअबुक्कःअबुक्कतम्अबुक्कत
उत्तमअबुक्कम्अबुक्कावअबुक्काम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बुक्कति · लिट्: बुबुक्क · लुट्: बुक्किता · लृट्: बुक्किष्यति · लोट्: बुक्कतात् · लङ्: अबुक्कत् · विधिलिङ्: बुक्केत् · आशीर्लिङ्: बुक्क्यात् · लुङ्: अबुक्कीत् · लृङ्: अबुक्किष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बुक्कन · ण्वुल्: बुक्ककः · तृच्: बुक्किता · ण्यत्: बुक्क्यः · तव्य: बुक्कितव्यः · अनीयर्: बुक्कनीयः · क्त: बुक्कितः · क्तवतु: बुक्कितवान् · शतृ: बुक्कन् · स्य-शतृ: बुक्किष्यन् · क्त्वा: बुक्कित्वा · ल्यप्: प्रबुक्क्य · तुमुन्: बुक्कितुम् · णमुल्: बुक्कम् · घञ्: बुक्कः · क्तिन्: बुक्ति · क्वसु: बुबुक्क्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बुक्क्
बुक्क्
bukk
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बुक्क् cl. 1. 10. P. बुक्कति, बुक्कयति, to bark, yelp, sound, talk, Dhātup. v, 4; xxxiii, 39 (Kāś. also ‘to give pain’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (733,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बुक्क् {c1c} P., {c10c} U. (बुक्कति, बुक्कयति-ते) 1 To bark; H. 3. 52. --2 To speak, talk. --3 To sound in general.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0798-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बुक्कःबुक्क् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: बुक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बुक्कः 📚 ➤ भौंकना, कुत्ते के समान शब्द करना
संस्कृत: भषणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बुक्क् 📚cl. 1. 10. P. बुक्कति, बुक्कयति, to bark, yelp, sound, talk, Dhātup. v…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬