🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:18:35 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भटनास

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भटन्+आस

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भटन्

अर्थ: धारण करना, पास रखना, भाड़े पर लेना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: भृतौ

अंग्रेज़ी: to rent, to hire, to employ

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भटत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भट् + शतृ
  2. भटत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भट् + शतृ
  3. भट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भटत् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभटन्भटन्तौभटन्तः
द्वितीयाभटन्तम्भटन्तौभटतः
तृतीयाभटताभटद्भ्याम्भटद्भिः
चतुर्थीभटतेभटद्भ्याम्भटद्भ्यः
पञ्चमीभटतःभटद्भ्याम्भटद्भ्यः
षष्ठीभटतःभटतोःभटताम्
सप्तमीभटतिभटतोःभटत्सु
सम्बोधनहे भटन्हे भटन्तौहे भटन्तः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भट् (भ्वादिगण) · अर्थ: धारण करना, पास रखना, भाड़े पर लेना (भृतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभटतिभटतःभटन्ति
मध्यमभटसिभटथःभटथ
उत्तमभटामिभटावःभटामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भटति · लिट्: बभाट · लुट्: भटिता · लृट्: भटिष्यति · लोट्: भटतात् · लङ्: अभटत् · विधिलिङ्: भटेत् · आशीर्लिङ्: भट्यात् · लुङ्: अभटीत् · लृङ्: अभटिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भटन · ण्वुल्: भाटकः · तृच्: भटिता · ण्यत्: भाट्यः · तव्य: भटितव्यः · अनीयर्: भटनीयः · क्त: भटितः · क्तवतु: भटितवान् · शतृ: भटन् · स्य-शतृ: भटिष्यन् · क्त्वा: भटित्वा · ल्यप्: प्रभट्य · तुमुन्: भटितुम् · णमुल्: भाटम् · घञ्: भाटः · क्तिन्: भट्टि · क्वसु: बभट्वान्

आस

अर्थ: फेकना, निराश होना

संस्कृत: क्षेपणे

अंग्रेज़ी: to throw, to be disappointed

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. आसन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. आस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. आसन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  6. आसन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  7. अस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  8. अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अस् (दिवादिगण) · अर्थ: फेकना, निराश होना (क्षेपणे)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमआसआसतुःआसुः
मध्यमआसिथआसथुःआस
उत्तमआसआसिवआसिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अस्यति · लिट्: आस · लुट्: असिता · लृट्: असिष्यति · लोट्: अस्यतात् · लङ्: आस्यत् · विधिलिङ्: अस्येत् · आशीर्लिङ्: अस्यात् · लुङ्: आस्थत् · लृङ्: आसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: असन · ण्वुल्: आसकः · तृच्: असिता · ण्यत्: आस्यः · तव्य: असितव्यः · अनीयर्: असनीयः · क्त: अस्तः · क्तवतु: अस्तवान् · शतृ: अस्यन् · स्य-शतृ: असिष्यन् · क्त्वा: अस्त्वा · ल्यप्: प्रास्य · तुमुन्: असितुम् · णमुल्: आसम् · घञ्: आसः · क्तिन्: अस्ति · क्वसु: आसिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भटन्भटत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भट् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: भटत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भट् + शतृ | भट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
आसअस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | आसन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भटन् 📚 ➤ धारण करना, पास रखना, भाड़े पर लेना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: भृतौ

आस 📚 ➤ फेकना, निराश होना
संस्कृत: क्षेपणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भटत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें
अस् 📚cl. 2. P. अस्ति (2. sg. असि, 1. sg. अस्मि; pl. स्मसि or स्मस्, स्…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
भटनासभटन् + आसहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भटन्: भट् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें