🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:17:56 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भल्लिक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भल्लिके

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भल्लिके

अर्थ: बोलना, मारना, देना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: परिभाषणहिंसादानेषु

अंग्रेज़ी: to speak, to kill, to destroy, to injure, to give, to donate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भल्लिका (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल्
  2. भल्लिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल्
  3. भल्लिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल्
  4. भल्लिका (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भल्लिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभल्लिकाभल्लिकेभल्लिकाः
द्वितीयाभल्लिकाम्भल्लिकेभल्लिकाः
तृतीयाभल्लिकयाभल्लिकाभ्याम्भल्लिकाभिः
चतुर्थीभल्लिकायैभल्लिकाभ्याम्भल्लिकाभ्यः
पञ्चमीभल्लिकायाःभल्लिकाभ्याम्भल्लिकाभ्यः
षष्ठीभल्लिकायाःभल्लिकयोःभल्लिकानाम्
सप्तमीभल्लिकायाम्भल्लिकयोःभल्लिकासु
सम्बोधनहे भल्लिकेहे भल्लिकेहे भल्लिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भल्ल् (भ्वादिगण) · अर्थ: बोलना, मारना, देना (परिभाषणहिंसादानेषु)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभल्लतेभल्लेतेभल्लन्ते
मध्यमभल्लसेभल्लेथेभल्लध्वे
उत्तमभल्लेभल्लावहेभल्लामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भल्लते · लिट् (आत्मने.): बभल्ले · लुट् (आत्मने.): भल्लिता · लृट् (आत्मने.): भल्लिष्यते · लोट् (आत्मने.): भल्लताम् · लङ् (आत्मने.): अभल्लत · विधिलिङ् (आत्मने.): भल्लेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भल्लिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अभल्लिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अभल्लिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भल्लन · ण्वुल्: भल्लकः · तृच्: भल्लिता · ण्यत्: भल्ल्यः · तव्य: भल्लितव्यः · अनीयर्: भल्लनीयः · क्त: भल्लितः · क्तवतु: भल्लितवान् · शानच्: भल्लमानः · क्त्वा: भल्लित्वा · ल्यप्: प्रभल्ल्य · तुमुन्: भल्लितुम् · णमुल्: भल्लम् · घञ्: भल्लः · क्तिन्: भल्ल्ति · क्वसु: बभल्ल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भल्लिका
भल्लिका
bhallikā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भल्लिका f. Semecarpus Anacardium, L.
भल्लिका f. See under भल्लक.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (748,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भल्लिका, स्त्री, (भल्ल् + अच् । स्वार्थे कन् । टाप् । अत इत्वम् ।) भल्लातकः । इति शब्द- चन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-486-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "भल्लिका" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भल्लिकेभल्लिका (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल् 📚
अन्य सम्भावना: भल्लिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल् | भल्लिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: भल्ल् + ण्वुल्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भल्लिके 📚 ➤ बोलना, मारना, देना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: परिभाषणहिंसादानेषु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भल्लिका 📚f. Semecarpus Anacardium, L🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भल्लिके: भल्ल् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें