🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:48:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भामतीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भामति+ईय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भामति

अर्थ: क्रोध करना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: क्रोधे

अंग्रेज़ी: to be angry

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भामता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + घञ् · तद्धित: भाम + तल् (भाववाचक)
  2. भामती (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भामता (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभामताभामतेभामताः
द्वितीयाभामताम्भामतेभामताः
तृतीयाभामतयाभामताभ्याम्भामताभिः
चतुर्थीभामतायैभामताभ्याम्भामताभ्यः
पञ्चमीभामतायाःभामताभ्याम्भामताभ्यः
षष्ठीभामतायाःभामतयोःभामतानाम्
सप्तमीभामतायाम्भामतयोःभामतासु
सम्बोधनहे भामतेहे भामतेहे भामताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भाम् (भ्वादिगण) · अर्थ: क्रोध करना (क्रोधे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभामतेभामेतेभामन्ते
मध्यमभामसेभामेथेभामध्वे
उत्तमभामेभामावहेभामामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भामते · लिट् (आत्मने.): बभामे · लुट् (आत्मने.): भामिता · लृट् (आत्मने.): भामिष्यते · लोट् (आत्मने.): भामताम् · लङ् (आत्मने.): अभामत · विधिलिङ् (आत्मने.): भामेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भामिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अभामिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अभामिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भामन · ण्वुल्: भामकः · तृच्: भामिता · ण्यत्: भाम्यः · तव्य: भामितव्यः · अनीयर्: भामनीयः · क्त: भामितः · क्तवतु: भामितवान् · शानच्: भाममानः · क्त्वा: भामित्वा · ल्यप्: प्रभाम्य · तुमुन्: भामितुम् · णमुल्: भामम् · घञ्: भामः · क्तिन्: भान्ति · क्वसु: बभान्वान्

ईय

अर्थ: जाना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. इ धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — इ (अदादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमइयायईयतुःईयुः
मध्यमइययिथ / इयेथईयथुःईय
उत्तमइयय / इयायईयिवईयिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एति · लिट्: इयाय · लुट्: एता · लृट्: एष्यति · लोट्: इतात् · लङ्: ऐत् · विधिलिङ्: इयात् · आशीर्लिङ्: ईयात् · लुङ्: अगात् · लृङ्: ऐष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: इतः · क्तवतु: इतवान् · शतृ: यन् · स्य-शतृ: एष्यन् · क्त्वा: इत्वा · ल्यप्: प्रेत्य · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: इति · क्वसु: ईयिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भामता
भामता
bhāmatā
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भामता पु १ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ भावता] भावता । प्रियतम ।
भामता २ संज्ञा स्त्री॰ भावती । प्रियतमा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भामतिभामता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + घञ् · तद्धित: भाम + तल् (भाववाचक) 📚
अन्य सम्भावना: भामती (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
ईयइ धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भामति 📚 ➤ क्रोध करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्रोधे

ईय 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भामता 📚पु ^१ संज्ञा पुं॰ भावता । प्रियतम🟠
ईय 📚[ई-बा˚ क्यप्] Pervading; ˚चक्षस् of pervading sight🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
भामतीयभामति + ईयदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

  • भामता = भा + मता तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • भामति: भाम् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

  • भामति: भाम + तल् (भाववाचक) (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें