🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:55:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भामम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भामम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भामम्

अर्थ: क्रोध करना, धुडकना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: क्रोधे

अंग्रेज़ी: to reject, to be angry

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — भाम + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. अव्यय — भाम् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  3. भाम (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + घञ्
  4. भाम (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + अच्
  5. भाम (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — भाम (चुरादिगण) · अर्थ: क्रोध करना, धुडकना (क्रोधे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभामयतिभामयतःभामयन्ति
मध्यमभामयसिभामयथःभामयथ
उत्तमभामयामिभामयावःभामयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भामयति · लट् (आत्मने.): भामयते · लिट्: भामयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): भामयाञ्चक्रे · लुट्: भामयिता · लुट् (आत्मने.): भामयिता · लृट्: भामयिष्यति · लृट् (आत्मने.): भामयिष्यते · लोट्: भामयतात् · लोट् (आत्मने.): भामयताम् · लङ्: अभामयत् · लङ् (आत्मने.): अभामयत · विधिलिङ्: भामयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): भामयेत · आशीर्लिङ्: भाम्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भामयिषीष्ट · लुङ्: अबभामत् · लुङ् (आत्मने.): अबभामत · लृङ्: अभामयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अभामयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भामन · ण्वुल्: भामकः · तृच्: भामयिता · यत्: भाम्यः · तव्य: भामयितव्यः · अनीयर्: भामनीयः · क्त: भामितः · क्तवतु: भामितवान् · शतृ: भामयन् · स्य-शतृ: भामयिष्यन् · शानच्: भामयमानः · क्त्वा: भामयित्वा · ल्यप्: प्रभाम्य · तुमुन्: भामयितुम् · णमुल्: भामम् · क्तिन्: भान्ति · क्वसु: भामयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भाम्
भाम्
bhām
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाम् cl. 1. Ā. (Dhātup. xii, 8) भामते cl. 10. P. (xxxv, 20) भामयति (occurs only in derivatives, but the grammarians give also pf. बभामे aor. अभामिष्ट fut. भामिष्यते, ˚मिता; Caus. भामयति; Intens. बाभाम्यते), to be angry or impatient.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (752,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाम् {c1c} A. (भामते) To be angry.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0813-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भामम्अव्यय — भाम + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: अव्यय — भाम् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) | भाम (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भाम् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भामम् 📚 ➤ क्रोध करना, धुडकना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: क्रोधे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भाम् 📚cl. 1. Ā. (Dhātup. xii, 8) भामते cl. 10. P. (xxxv, 20) भामयति (occurs …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भामम्: भाम + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें