🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:06:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भीलुकः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भीलुकः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भीलुकः

अर्थ: डरपोक, कायर, बुजदिल, साहसहीन

संस्कृत: पर्याय: त्रस्त, भीरु, भीरुक

व्युत्पत्ति: भी+क्रु+कन्, क्लुकन् वा (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भीलुक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भीलुक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीलुकःभीलुकौभीलुकाः
द्वितीयाभीलुकम्भीलुकौभीलुकान्
तृतीयाभीलुकेनभीलुकाभ्याम्भीलुकैः
चतुर्थीभीलुकायभीलुकाभ्याम्भीलुकेभ्यः
पञ्चमीभीलुकात् / भीलुकाद्भीलुकाभ्याम्भीलुकेभ्यः
षष्ठीभीलुकस्यभीलुकयोःभीलुकानाम्
सप्तमीभीलुकेभीलुकयोःभीलुकेषु
सम्बोधनहे भीलुकहे भीलुकौहे भीलुकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भीलुक
भीलुक
bhīluka
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भीलुक mfn. id.
(ifc.) afraid of Kathās.
भीलुक m. a bear, L. (cf. भल्लूक).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (758,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भीरु(लु)क a. [भी-क्रु-क्लुकन्] 1 Timid, cowardly, timorous. --2 Shy. --3 Afraid. --4 Formidable. --कः 1 A tiger. --2 A jackal. --3 A bear. --4 An owl. --5 A kind of sugar-cane. --कं A forest, wood.
भीलु(लू)कः A bear.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0818-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भीलु(क)(लूक) त्रि० भी क । भयशीले क्लु कन् । तत्र भल्लूकेपु० [] शब्दरत्ना० पृषो० भीलूक तत्रार्थे भल्लूके शब्दमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4674-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भीलुकः, पुं, (बिभेतीति । भी + “भियः क्रुक्लु- कनौ । ३ । २ । १७४ । इति क्लकन् ।) भीरुः । इत्यमरः । ३ । १ । २६ ॥ (यथा, कथासरित्- सागरे । ३२ । ५२ । “एतदेवानिमित्तं नः किमन्येनाध्वभीलुक ! । यस्त्वमस्माभिरानीतः काकशङ्की पदे पदे ॥”) भल्लुकः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-515-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भीलुकःभीलुक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भीलुकः 📚 ➤ डरपोक, कायर, बुजदिल, साहसहीन
संस्कृत: पर्याय: त्रस्त, भीरु, भीरुक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भीलुक 📚mfn. id🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भीलुक
डरपोक (३.१.२६) — त्रस्त, भीरु, भीरुक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • भीलुकः: भी+क्रु+कन्, क्लुकन् वा (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें