🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:26:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भ्रष्ट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भ्रष्ट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भ्रष्ट

अर्थ: पकाना, भुजना

संस्कृत: पाके

अंग्रेज़ी: to fry,to roast,to parch

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भ्रज्ज् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. भ्रष्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. भ्रष्ट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — भ्रज्ज् (तुदादिगण) · अर्थ: पकाना, भुजना (पाके)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअभर्ष्ट / अभ्रष्टअभर्क्षाताम् / अभ्रक्षाताम्अभर्क्षत / अभ्रक्षत
मध्यमअभर्ष्ठाः / अभ्रष्ठाःअभर्क्षाथाम् / अभ्रक्षाथाम्अभर्ड्ढ्वम् / अभर्ढ्वम् / अभ्रड्ढ्वम्
उत्तमअभर्क्षि / अभ्रक्षिअभर्क्ष्वहि / अभ्रक्ष्वहिअभर्क्ष्महि / अभ्रक्ष्महि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भृज्जति · लट् (आत्मने.): भृज्जते · लिट्: बभर्ज · लिट् (आत्मने.): बभर्जे · लुट्: भर्ष्टा · लुट् (आत्मने.): भर्ष्टा · लृट्: भर्क्ष्यति · लृट् (आत्मने.): भर्क्ष्यते · लोट्: भृज्जतात् · लोट् (आत्मने.): भृज्जताम् · लङ्: अभृज्जत् · लङ् (आत्मने.): अभृज्जत · विधिलिङ्: भृज्जेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): भृज्जेत · आशीर्लिङ्: भृज्ज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भर्क्षीष्ट · लुङ्: अभार्क्षीत् · लुङ् (आत्मने.): अभर्ष्ट · लृङ्: अभर्क्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अभर्क्ष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भर्जन · ण्वुल्: भर्जकः · तृच्: भर्ष्टा · ण्यत्: भर्ज्यः · तव्य: भर्ष्टव्यः · अनीयर्: भर्जनीयः · क्त: भृष्टः · क्तवतु: भृष्टवान् · शतृ: भृज्जन् · स्य-शतृ: भर्क्ष्यन् · शानच्: भृज्जमानः · क्त्वा: भृष्ट्वा · ल्यप्: प्रभृज्ज्य · तुमुन्: भर्ष्टुम् · णमुल्: भर्जम् · घञ्: भर्गः · क्तिन्: भृष्टि · क्वसु: बभृज्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भ्रज्ज्
भ्रज्ज्
bhrajj
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भ्रज्ज् cl. 6. P. Ā. (Dhātup. xxviii, 4; cf. √ भृज्) भृज्जति, ˚ते (in Bhaṭṭ. only forms of the pr. P., and pf. बभ्रज्ज; Gr. also pf. बभ्रज्जे and बभर्ज, ˚जे; aor. अभ्राक्षीत्, अभार्क्षीत्; अभ्रष्ट, अभर्ष्ट; fut. भ्रक्ष्यति, ˚ते, भर्क्ष्यति, ˚ते; भ्रष्टा, भर्ष्टा; inf. भ्रष्टुम् and भर्ष्टुम्; ind.p. भृष्ट्वा), to fry, parch, roast (esp. grain), RV.; GṛŚrS. &c.: Pass. भृज्ज्यते (ep. also ˚ति; p. भृज्ज्यमान, Nir.) : Caus. भर्जयति (cf. √ भृज्; Gr. also भ्रज्जयति; aor. अबभर्जत् or अबभ्रज्जत्), to fry, roast, Suśr.; ĀpŚr., Sch.: Desid. बिभ्रक्षति, बिभर्क्षति; बिभ्रज्जिषति, बिभर्जिषति Gr.: Intens. बरीभृज्ज्यते, बाभ्रष्टि, बाभर्ष्टि, ib.
भ्रज्ज् [cf. √ भ्राज्; Gk. ϕρύγω; Lat. frīgere.]
2. भ्रज्ज् (ifc.; nom. भ्रट्) roasting, frying, Pāṇ. viii, 2, 36.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (769,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भ्रष्टभ्रज्ज् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: भ्रष्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | भ्रष्ट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भ्रष्ट 📚 ➤ पकाना, भुजना
संस्कृत: पाके

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भ्रज्ज् 📚cl. 6. P. Ā. (Dhātup. xxviii, 4; cf. √ भृज्) भृज्जति, ˚ते (in Bhaṭṭ. …🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें