🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:27:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मगजचट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मक्+अज-+चट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मक्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: g. स्वर्-आदि.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

चट

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: वर्षावरणयोः

अंग्रेज़ी: to rain, to approach, to cover, to surround

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. चट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चट् + अच्
  3. चट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चट् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — चट् (भ्वादिगण) · अर्थ: (वर्षावरणयोः)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचटतात् / चटताद् / चटतुचटताम्चटन्तु
मध्यमचट / चटतात् / चटताद्चटतम्चटत
उत्तमचटानिचटावचटाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चटति · लिट्: चचाट · लुट्: चटिता · लृट्: चटिष्यति · लोट्: चटतात् · लङ्: अचटत् · विधिलिङ्: चटेत् · आशीर्लिङ्: चट्यात् · लुङ्: अचटीत् · लृङ्: अचटिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चटन · ण्वुल्: चाटकः · तृच्: चटिता · ण्यत्: चाट्यः · तव्य: चटितव्यः · अनीयर्: चटनीयः · क्त: चटितः · क्तवतु: चटितवान् · शतृ: चटन् · स्य-शतृ: चटिष्यन् · क्त्वा: चटित्वा · ल्यप्: प्रचट्य · तुमुन्: चटितुम् · णमुल्: चाटम् · घञ्: चाटः · क्तिन्: चट्टि · क्वसु: चेटिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मक्
मक्
mak
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मक् ind. g. स्वर्-आदि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (771,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मक्अव्ययम् 📚
अज-चटसमास: अज + चट् कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: चट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: चट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चट् + अच् | चट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चट् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मक् 📚 ➤ ind. g. स्वर्-आदि उमा-कोश

अजचट 📚अज 📚चट् ➤ अज (न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि") + चट् (to rain, to approach, to cover, to surround (अंग्रेज़ी कोश))
संस्कृत: वर्षावरणयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मक् 📚ind. g. स्वर्-आदि🔵
अज 📚जिसका जन्म न हो । जन्म के बंधन से रहित । अजन्मा । स्वयंभू🟠🔵🟣🟢🟤
चट् 📚cl. 1. P. ˚टति, to fall in (as the flood), Pañcat. i, 12, 0/1; to reac…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अज
बकरा (२.९.७७) — स्तभ, छाग, बस्त, छगलक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
मगजचटमक् + अजजश्त्व झलां जशोऽन्ते (८.२.३९)

❖ समासः

  • अज-चट = अज + चट कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें