🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मज्जः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मज्जः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मज्जः

अर्थ: स्नान करना, नहाना

संस्कृत: शुद्धौ

अंग्रेज़ी: to bathe, to submerge

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मज्ज् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. मज्ज (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मज्ज् + अच्
  3. मज्जस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. मज्जस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. मज्जस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मज्ज् (तुदादिगण) · अर्थ: स्नान करना, नहाना (शुद्धौ)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअमज्जत् / अमज्जद्अमज्जताम्अमज्जन्
मध्यमअमज्जःअमज्जतम्अमज्जत
उत्तमअमज्जम्अमज्जावअमज्जाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मज्जति · लिट्: ममज्ज · लुट्: मङ्क्ता · लृट्: मङ्क्ष्यति · लोट्: मज्जतात् · लङ्: अमज्जत् · विधिलिङ्: मज्जेत् · आशीर्लिङ्: मज्ज्यात् · लुङ्: अमाङ्क्षीत् · लृङ्: अमङ्क्ष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मज्जन · ण्वुल्: मज्जकः · तृच्: मङ्क्ता · ण्यत्: मज्ज्यः · तव्य: मङ्क्तव्यः · अनीयर्: मज्जनीयः · क्त: मग्नः · क्तवतु: मग्नवान् · शतृ: मज्जन् · स्य-शतृ: मङ्क्ष्यन् · क्त्वा: मक्त्वा · ल्यप्: प्रमज्ज्य · तुमुन्: मङ्क्तुम् · णमुल्: मज्जम् · घञ्: मद्गः · क्तिन्: मक्ति · क्वसु: ममज्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मज्ज्
मज्ज्
majj
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मज्ज् cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 122) मज्जति (Ved. मज्जति, ep. also ˚ते; pf. ममज्ज [2. sg. ममज्जिथ, or ममङ्क्थ] MBh.; aor. [मा] मज्जीस्, ib.; अमाङ्क्षीत्, Bhaṭṭ.; Prec. मज्ज्यात्, ŚBr.; fut. मङ्क्ष्यति, ˚ते, Br. &c.; मज्जिष्यति, MBh.; मङ्क्ता Gr.; inf. मज्जितुम्, MBh.; मङ्क्तुम् Gr.; ind.p. मङ्क्त्वा or मक्त्वा, ib.; मज्ज्य, AV.), to sink (into), (acc. or loc.), go down, go to hell, perish, become ruined, RV. &c. &c.; to sink (in water), dive, plunge or throw one's self into (loc.), bathe, be submerged or drowned, ṢaḍvBr.; KātyŚr.; MBh. &c.: Caus. मज्जयति (aor. अममज्जत् Gr.), to cause to sink, submerge, drown, overwhelm, destroy, ŚBr. &c. &c.; to inundate, MBh.; to strike or plant into (loc.), ib. : Desid. मिमङ्क्षति or मिमज्जिषति Gr. (cf. मिमङ्क्षा) : Intens. मामज्ज्यते, मामङ्क्ति, ib.
मज्ज् [cf. Lat. mergere, and under मज्जन्.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (773,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मज्जःमज्ज् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: मज्ज (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मज्ज् + अच् | मज्जस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मज्जः 📚 ➤ स्नान करना, नहाना
संस्कृत: शुद्धौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मज्ज् 📚cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 122) मज्जति (Ved. मज्जति, ep. also ˚ते; pf…🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें