🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:58:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मनितः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मनितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मनितः

अर्थ: जानना, समझना, विचार करना, मानना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: अवबोधने

अंग्रेज़ी: to understand, to regard, to think, to believe, to assume

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मनितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मन् + तृच्
  2. मनितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मन् + तृच्
  3. मनित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — मनितृ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामनितामनितारौमनितारः
द्वितीयामनितारम्मनितारौमनितॄन्
तृतीयामनित्रामनितृभ्याम्मनितृभिः
चतुर्थीमनित्रेमनितृभ्याम्मनितृभ्यः
पञ्चमीमनितुःमनितृभ्याम्मनितृभ्यः
षष्ठीमनितुःमनित्रोःमनितॄणाम्
सप्तमीमनितरिमनित्रोःमनितृषु
सम्बोधनहे मनितःहे मनितारौहे मनितारः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — मन् (तनादिगण) · अर्थ: जानना, समझना, विचार करना, मानना (अवबोधने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममनुतेमन्वातेमन्वते
मध्यममनुषेमन्वाथेमनुध्वे
उत्तममन्वेमनुवहे / मन्वहेमनुमहे / मन्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): मनुते · लिट् (आत्मने.): मेने · लुट् (आत्मने.): मनिता · लृट् (आत्मने.): मनिष्यते · लोट् (आत्मने.): मनुताम् · लङ् (आत्मने.): अमनुत · विधिलिङ् (आत्मने.): मन्वीत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मनिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अमत · लृङ् (आत्मने.): अमनिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मनन · ण्वुल्: मानकः · तृच्: मनिता · ण्यत्: मान्यः · तव्य: मनितव्यः · अनीयर्: मननीयः · क्त: मतः · क्तवतु: मतवान् · शानच्: मन्वानः · क्त्वा: मत्वा · ल्यप्: प्रमत्य · तुमुन्: मनितुम् · णमुल्: मानम् · घञ्: मानः · क्तिन्: मति · क्वसु: मेनिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मनितःमनितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मन् + तृच् 📚
अन्य सम्भावना: मनितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मन् + तृच् | मनित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मनितः 📚 ➤ जानना, समझना, विचार करना, मानना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अवबोधने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मनितृ 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मनितः: मन् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें