॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: फुदकना, दुष्ट होना, घातकी होना, बलात्कार करना, जुल्म करना
संस्कृत: प्लुतिशठत्वयोः बलात्कारे च
अंग्रेज़ी: to leap,to jump, to be wicked,to treat with violence, to rape, to do crime
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | हठतात् / हठताद् / हठतु | हठताम् | हठन्तु |
| मध्यम | हठ / हठतात् / हठताद् | हठतम् | हठत |
| उत्तम | हठानि | हठाव | हठाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हठति · लिट्: जहाठ · लुट्: हठिता · लृट्: हठिष्यति · लोट्: हठतात् · लङ्: अहठत् · विधिलिङ्: हठेत् · आशीर्लिङ्: हठ्यात् · लुङ्: अहठीत् · लृङ्: अहठिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हठन · ण्वुल्: हाठकः · तृच्: हठिता · ण्यत्: हाठ्यः · तव्य: हठितव्यः · अनीयर्: हठनीयः · क्त: हठितः · क्तवतु: हठितवान् · शतृ: हठन् · स्य-शतृ: हठिष्यन् · क्त्वा: हठित्वा · ल्यप्: प्रहठ्य · तुमुन्: हठितुम् · णमुल्: हाठम् · घञ्: हाठः · क्तिन्: हट्टि · क्वसु: जहठ्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मर-हठ | समास: मर + हठ् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: हठ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: हठ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | हठ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: हठ् + अच् |
मरहठ 📚मर 📚हठ् ➤ मर + हठ् (फुदकना, दुष्ट होना, घातकी होना, बलात्कार करना, जुल्म करना)
संस्कृत: प्लुतिशठत्वयोः बलात्कारे च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| मर 📚 | मृत्यु | 🟠🔵🟣 |
| हठ् 📚 | (only in Dhātup. ix, 50; prob. artificial) cl. 1. P. हठति, to leap, ju… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड