🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:52:33 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मर्मराय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मर्मराय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मर्मराय

अर्थ: (पत्तों की) खड़खड़ाहट, (वस्त्रों की) सरसराहट

संस्कृत: वस्त्रपर्णध्वनिः

व्युत्पत्ति: मृ + अरन्, मुट् च

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मर्मर (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन
  2. मर्मर (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मर्मर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामर्मरःमर्मरौमर्मराः
द्वितीयामर्मरम्मर्मरौमर्मरान्
तृतीयामर्मरेणमर्मराभ्याम्मर्मरैः
चतुर्थीमर्मरायमर्मराभ्याम्मर्मरेभ्यः
पञ्चमीमर्मरात् / मर्मराद्मर्मराभ्याम्मर्मरेभ्यः
षष्ठीमर्मरस्यमर्मरयोःमर्मराणाम्
सप्तमीमर्मरेमर्मरयोःमर्मरेषु
सम्बोधनहे मर्मरहे मर्मरौहे मर्मराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मर्मर
मर्मर
marmara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सरसराहट 'मर्मर' — (1.6.25)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मर्मर १ संज्ञा पुं॰ [यू॰] दे॰ मरमर ।
मर्मर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
२. पत्तों के चरमराने या हवा वा अन्य किसी कारण से उनके हिलने से होनेवाला शब्द ।
२. एक प्रकार का पहनावा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मर्मर mfn. (onomat.) rustling (as leaves or garments), murmuring, Kālid.; Rājat.
मर्मर m. a rustling sound, murmur, Ragh.
a kind of garment, L.
मर्मर [cf. Gk. μορμύρω; Lat. murmurare; Germ. murmeln; Eng. murmur.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (791,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मर्मर a. [मृ-अरन् मुट् च] 1 Rustling (leaves, garments &c.); तीरेषु तालीवनमर्मरेषु R. 6. 57, 4. 73; 19. 41; मदोद्धताः प्रत्यनिलं विचेरुर्वनस्थलीर्मर्मरपत्रमोक्षाः Ku. 3. 31. --2 Murmuring. --रः 1 A rustling sound. --2 A murmur.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0847-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मर्म्मर पु० मृ--अरन् मुट् च । १ वस्त्रपर्णानां शब्दे (मडमड) इत्यव्यक्तशब्दे अमरः । २ पीतदारुणि ३ हरिद्रायाञ्च स्त्री मेदि० गौरा० ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4738,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मर्म्मरः, पुं, (मर्म्म तत्त्वं मर्म्मेत्यव्यक्तशब्दं वा रातीति । रा + कः ।) वस्त्रस्य पत्रस्य च ध्वनिः । इत्यमरः । १ । ७ । २३ ॥ मड्मड् शब्द इति भाषा ॥ (यथा, रघुवंशे । ४ । ५६ । “अभ्यभूयत वाहानां चरतां गात्रशिञ्जितैः । मर्म्मरः पवनोद्धूतराजतालीवनध्वनिः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-642-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मर्मरायमर्मर (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: मर्मर (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मर्मराय 📚 ➤ (पत्तों की) खड़खड़ाहट, (वस्त्रों की) सरसराहट
संस्कृत: वस्त्रपर्णध्वनिः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मर्मर 📚दे॰ 'मरमर'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
मर्मर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬