🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:29:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मल्लम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मल्लम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मल्लम्

अर्थ: धारण करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: धारणे

अंग्रेज़ी: to wear, to hold, to possess

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — मल्ल् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. मल्ल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. मल्ल (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. मल्ल (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मल्ल् (भ्वादिगण) · अर्थ: धारण करना (धारणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममल्लतेमल्लेतेमल्लन्ते
मध्यममल्लसेमल्लेथेमल्लध्वे
उत्तममल्लेमल्लावहेमल्लामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): मल्लते · लिट् (आत्मने.): ममल्ले · लुट् (आत्मने.): मल्लिता · लृट् (आत्मने.): मल्लिष्यते · लोट् (आत्मने.): मल्लताम् · लङ् (आत्मने.): अमल्लत · विधिलिङ् (आत्मने.): मल्लेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मल्लिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अमल्लिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अमल्लिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मल्लन · ण्वुल्: मल्लकः · तृच्: मल्लिता · ण्यत्: मल्ल्यः · तव्य: मल्लितव्यः · अनीयर्: मल्लनीयः · क्त: मल्लितः · क्तवतु: मल्लितवान् · शानच्: मल्लमानः · क्त्वा: मल्लित्वा · ल्यप्: प्रमल्ल्य · तुमुन्: मल्लितुम् · णमुल्: मल्लम् · घञ्: मल्लः · क्तिन्: मल्ल्ति · क्वसु: ममल्ल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मल्ल्
मल्ल्
mall
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्ल् (cf. √ मल्) cl. 1. Ā. मल्लते, to hold, have, Dhātup. xiv, 23.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (792,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मल्ल् {c1c} A. (मल्लते) To hold, possess.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0848-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मल्लम्अव्यय — मल्ल् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: मल्ल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | मल्ल (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मल्लम् 📚 ➤ धारण करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: धारणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मल्ल् 📚(cf. √ मल्) cl. 1. Ā. मल्लते, to hold, have, Dhātup. xiv, 23🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मल्लम्: मल्ल् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें