🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 05:24:27 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

माता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

माता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

माता

अर्थ: नापना, तौलना

संस्कृत: माने

अंग्रेज़ी: to measure,to weigh,to limit,to compare in size

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मा धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. मातृ (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. माता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. मि धातु (स्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  5. मि धातु (स्वादिगण, परस्मैपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  6. मी धातु (क्र्यादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  7. मी धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  8. मे धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मा (दिवादिगण) · अर्थ: नापना, तौलना (माने)

लुट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममातामातारौमातारः
मध्यममातासेमातासाथेमाताध्वे
उत्तममाताहेमातास्वहेमातास्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): मायते · लिट् (आत्मने.): ममे · लुट् (आत्मने.): माता · लृट् (आत्मने.): मास्यते · लोट् (आत्मने.): मायताम् · लङ् (आत्मने.): अमायत · विधिलिङ् (आत्मने.): मायेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मासीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अमास्त · लृङ् (आत्मने.): अमास्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मान · ण्वुल्: मायकः · तृच्: माता · यत्: मेयः · तव्य: मातव्यः · अनीयर्: मानीयः · क्त: मीतः · क्तवतु: मीतवान् · शानच्: मायमानः · क्त्वा: मीत्वा · ल्यप्: प्रमाय · तुमुन्: मातुम् · णमुल्: मायम् · घञ्: मायः · क्तिन्: मीति · क्वसु: ममिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मातामा धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: मातृ (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | माता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

माता ➤ नापना, तौलना
संस्कृत: माने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.५ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें