🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:22:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मादा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मादाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मादाः

अर्थ: नशा, मस्ती

संस्कृत: आनन्दः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

व्युत्पत्ति: मद् + घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. माद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. मादा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मद् + अच्
  3. माद (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. मादा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: मद् + अच्
  5. मादा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: मद् + अच्
  6. मादा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: मद् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — माद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामादःमादौमादाः
द्वितीयामादम्मादौमादान्
तृतीयामादेनमादाभ्याम्मादैः
चतुर्थीमादायमादाभ्याम्मादेभ्यः
पञ्चमीमादात् / मादाद्मादाभ्याम्मादेभ्यः
षष्ठीमादस्यमादयोःमादानाम्
सप्तमीमादेमादयोःमादेषु
सम्बोधनहे मादहे मादौहे मादाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — माद
माद
māda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
माद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अभिमान । शेखी । घमंड ।
२. हर्ष । प्रसन्नता ।
३. मत्तता । मस्ती ।
माद २ संज्ञा पुं॰ [देश॰] छोटा रस्सा । (लश॰) ।
माद ३ संज्ञा पुं॰ दे॰ माद —२' । उ॰— आडग डग से भूमि जल नभ पर फिर जीवन नहीं । दुर्दशा को सिंहनी की माद तू जबतक न कर ।—वेला, पृ॰ ६८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
माद m. (√ 2. मद्) drunkenness, exhilaration, delight, passion, stupor, L.
fighting war, Sāy. (cf. गन्ध- and सध-म्˚).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (808,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मादः [मद्-घञ्] 1 Intoxication, drunkenness. --2 Joy, delight. --3 Pride, arrogance.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0858-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
माद पु० मद--घञ् । १ दर्पे २ हर्षे च भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4748,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मादः, पुं, (माद्यत इति मद + घञ् । नुमभावः ।) दर्पः । इत्यमरः । ३ । २ । १२ ॥ हर्षः । इति तट्टीकायां भरतः । मत्तता । इति शब्दरत्ना- वली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-696-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मादाःमाद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मद् + अच्)
अन्य सम्भावना: मादा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मद् + अच् | माद (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मादाः 📚 ➤ नशा, मस्ती
संस्कृत: आनन्दः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
माद 📚अभिमान । शेखी । घमंड🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
माद

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मादाः: मद् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें