🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:18:26 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मान्यः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मान्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मान्यः

अर्थ: मान करने के योग्य, आदरणीय

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मान्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मानी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. मानी (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मान्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामान्यःमान्यौमान्याः
द्वितीयामान्यम्मान्यौमान्यान्
तृतीयामान्येनमान्याभ्याम्मान्यैः
चतुर्थीमान्यायमान्याभ्याम्मान्येभ्यः
पञ्चमीमान्यात् / मान्याद्मान्याभ्याम्मान्येभ्यः
षष्ठीमान्यस्यमान्ययोःमान्यानाम्
सप्तमीमान्येमान्ययोःमान्येषु
सम्बोधनहे मान्यहे मान्यौहे मान्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मान्य
मान्य
mānya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मान्य १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ मान्या]
१. मानने योग्य । माननीय ।
२. आदर के योग्य । समान के योग्य । पूजनीय । पूज्य ।
३. प्रार्थनीय ।
मान्य २ संज्ञा पुं॰
१. विष्णु ।
२. शिव । महादेव ।
३. मैत्रावरुण ।
मान्य ३ संज्ञा पुं॰ दे॰ मान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मान्य mfn. to be respected or honoured, worthy of honour, respectable, venerable, Mn.; MBh. &c.
मान्य m. patr. fr. 1. मान, RV. i, 163, 14, &c.
N. of Maitrāvaruṇi (author of RV. viii, 67), RAnukr.
मान्य See p. 809, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (809,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मान्य pot. p. [मान् अर्चायां कर्मणि ण्यत्] 1 To be revered or respected; अहमपि तव मान्या हेतुभिस्तैश्च तैश्च Māl. 6. 26. --2 Respectable, honourable, venerable: R. 2. 44; Y. 1. 111.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0861-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मान्य पु० मान--अर्च्चायां कर्मणि ण्यत् । १ पूज्ये जटा० । २ मरुन्मालायां स्त्री शब्दमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4749,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मान्यः, त्रि, (मान्यत इति । मान + कर्म्मणि ण्यत् ।) अर्च्च्यः । तत्पर्य्यायः । पूज्यः २ प्रतीक्ष्यः ३ भगवान् ४ भट्टारकः ५ । इति जटाधरः ॥ (यथा च मनौ । २ । १३९ । “तेषान्तु समवेतानां मान्यौ स्नातकपार्थिवौ ।” प्रार्थनीयः । यथा, रामायणे । २ । ८ । १८ । “यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः । कौशल्यातोऽतिरिक्तञ्च मम सुश्रूषते बहु ॥” “मान्यः प्रार्थनीयः श्रेयस्करः । तथा तद्बत् ।” इति तट्टीकायां रामानुजः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-701-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मान्य" आता है (13)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मान्यःमान्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मन् + यत्)
अन्य सम्भावना: मानी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मान्यः 📚 ➤ मान करने के योग्य, आदरणीय

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मान्य 📚मानने योग्य । माननीय🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • मान्यः: मन् + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें