🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मार्गयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मार्गयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मार्गयति

अर्थ: संस्कार करना, पूर्ण करना, तैयार करना, सिद्ध करना, जाना, घूमना

संस्कृत: संस्कारगत्योः

अंग्रेज़ी: to do cultural rites, to cultivate, to complete, to prepare, to turn, to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मार्ग धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. मार्ग् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. मार्ग धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  4. मार्ग् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  5. मार्गयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मार्ग + शतृ
  6. मार्गयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मार्ग + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मार्ग (चुरादिगण) · अर्थ: संस्कार करना, पूर्ण करना, तैयार करना, सिद्ध करना, जाना, घूमना (संस्कारगत्योः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममार्गयतिमार्गयतःमार्गयन्ति
मध्यममार्गयसिमार्गयथःमार्गयथ
उत्तममार्गयामिमार्गयावःमार्गयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मार्गयति · लट् (आत्मने.): मार्गयते · लिट्: मार्गयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): मार्गयाञ्चक्रे · लुट्: मार्गयिता · लुट् (आत्मने.): मार्गयिता · लृट्: मार्गयिष्यति · लृट् (आत्मने.): मार्गयिष्यते · लोट्: मार्गयतात् · लोट् (आत्मने.): मार्गयताम् · लङ्: अमार्गयत् · लङ् (आत्मने.): अमार्गयत · विधिलिङ्: मार्गयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): मार्गयेत · आशीर्लिङ्: मार्ग्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मार्गयिषीष्ट · लुङ्: अममार्गत् · लुङ् (आत्मने.): अममार्गत · लृङ्: अमार्गयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अमार्गयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मार्गण · ण्वुल्: मार्गकः · तृच्: मार्गयिता · यत्: मार्ग्यः · तव्य: मार्गयितव्यः · अनीयर्: मार्गणीयः · क्त: मार्गितः · क्तवतु: मार्गितवान् · शतृ: मार्गयन् · स्य-शतृ: मार्गयिष्यन् · शानच्: मार्गयमाणः · क्त्वा: मार्गयित्वा · ल्यप्: प्रमार्ग्य · तुमुन्: मार्गयितुम् · णमुल्: मार्गम् · क्तिन्: मार्क्ति · क्वसु: मार्गयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मार्गयतिमार्ग धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: मार्ग् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | मार्ग धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मार्गयति ➤ संस्कार करना, पूर्ण करना, तैयार करना, सिद्ध करना, जाना, घूमना
संस्कृत: संस्कारगत्योः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें