🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:48:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

माली

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

माली

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

माली

अर्थ: माला पहनने वाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मालिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मालिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. मालि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  4. मालि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  5. मालि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मालिन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामालीमालिनौमालिनः
द्वितीयामालिनम्मालिनौमालिनः
तृतीयामालिनामालिभ्याम्मालिभिः
चतुर्थीमालिनेमालिभ्याम्मालिभ्यः
पञ्चमीमालिनःमालिभ्याम्मालिभ्यः
षष्ठीमालिनःमालिनोःमालिनाम्
सप्तमीमालिनिमालिनोःमालिषु
सम्बोधनहे मालिन्हे मालिनौहे मालिनः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मालिन्
मालिन्
mālin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिन् mfn. garlanded, crowned, encircled or surrounded by (instr. or comp.), Āpast.; MBh. &c.
मालिन् m. a gardener, florist (cf. f.)
N. of a son of the Rākṣasa Su-keŚa, R. (cf. मालि)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (813,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिन् a. [माला अस्त्यस्य इनि] 1 Wearing a garland. --2 (At the end of comp.) Crowned or wreathed with, encircled by; समुद्रमालिनी पृथ्वी; so अंशुमलिन्, मरीचिमालिन्, ऊर्मिमालिन् &c. --m. 1 A gardener. --2 A garland-maker, florist. --नी 1 A female florist, the wife of a garlandmaker. --2 N. of the city of Campā. --3 A girl seven years old representing Durgā at the Durgā festival. --4 N. of Durgā. --5 The celestial Ganges. --6 N. of a metre; see App. {1} --7 N. of the mother of Bibhīshaṇa. --8 N. assumed by Draupadī while residing at the Court of Virāta. --9 N. of a river; Ś. 3. 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0863-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालिन् पु० माला शिल्पमस्त्यस्य इनि । १ मालाकारे २ माल्यवति त्रि० ३ मालाकारपन्त्र्यां ४ पञ्चदशाक्षरपादके, “ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः” वृ० र० उक्ते ५ छन्दोभेदे । ६ गौर्य्याम् ७ चम्पानगर्य्यां ८ मन्दाकिन्यां कण्वाश्रमान्तिकस्थे ९ नदीभेदे १० मातृकाभेदे च स्त्री मेदि० ङीप् । ११ अग्निशिखावृक्षे दुरालाभायां स्त्री शब्दच० ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4752,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मालीमालिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: मालिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

माली 📚 ➤ माला पहनने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मालिन् 📚mfn. garlanded, crowned, encircled or surrounded by (instr. or comp.),…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें