॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: विनिमय करना, सुपुर्द करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रणिदाने · पर्याय: लक्ष्मी, पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री
अंग्रेज़ी: to exchange, to handover
व्युत्पत्ति: मा + क + टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | माः | मौ | माः |
| द्वितीया | माम् | मौ | मः |
| तृतीया | मा | माभ्याम् | माभिः |
| चतुर्थी | मे | माभ्याम् | माभ्यः |
| पञ्चमी | मः | माभ्याम् | माभ्यः |
| षष्ठी | मः | मोः | माम् |
| सप्तमी | मि | मोः | मासु |
| सम्बोधन | हे माः | हे मौ | हे माः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | मयते | मयेते | मयन्ते |
| मध्यम | मयसे | मयेथे | मयध्वे |
| उत्तम | मये | मयावहे | मयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): मयते · लिट् (आत्मने.): ममे · लुट् (आत्मने.): माता · लृट् (आत्मने.): मास्यते · लोट् (आत्मने.): मयताम् · लङ् (आत्मने.): अमयत · विधिलिङ् (आत्मने.): मयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मासीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अमास्त · लृङ् (आत्मने.): अमास्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मान · ण्वुल्: मायकः · तृच्: माता · यत्: मेयः · तव्य: मातव्यः · अनीयर्: मानीयः · क्त: मीतः · क्तवतु: मीतवान् · शानच्: मयमानः · क्त्वा: मीत्वा · ल्यप्: प्रमित्य · तुमुन्: मातुम् · णमुल्: मायम् · घञ्: मायः · क्तिन्: मीति · क्वसु: ममिवान्
अर्थ: नौ
संस्कृत: नव
अंग्रेज़ी: Nine
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | नवा | नवानौ | नवानः |
| द्वितीया | नवानम् | नवानौ | नव्ञः |
| तृतीया | नव्ञा | नवभ्याम् | नवभिः |
| चतुर्थी | नव्ञे | नवभ्याम् | नवभ्यः |
| पञ्चमी | नव्ञः | नवभ्याम् | नवभ्यः |
| षष्ठी | नव्ञः | नव्ञोः | नव्ञाम् |
| सप्तमी | नव्ञि / नवनि | नव्ञोः | नवसु |
| सम्बोधन | हे नवन् | हे नवानौ | हे नवानः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आल | आलतुः | आलुः |
| मध्यम | आलिथ | आलथुः | आल |
| उत्तम | आल | आलिव | आलिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मि | मा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मे + अच् 📚 |
| नव | नवन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚 अन्य सम्भावना: नवन् (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन | नव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| आल | अल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | आल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
मि 📚 ➤ विनिमय करना, सुपुर्द करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रणिदाने · पर्याय: लक्ष्मी, पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री
नव 📚 ➤ नौ
संस्कृत: नव
आल 📚 ➤ भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| मा 📚 | लक्ष्मी | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| नवन् 📚 | pl. (nom. acc. नव; instr. नवभिस् abl. dat. ˚भ्यस् loc. ˚सु; Class. a… | 🔵🟣🟢 |
| अल् 📚 | cl. 1. P. अलति, to adorn, L.; to be competent or able, L.; to prevent,… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| मा |
लक्ष्मी के और नाम (१.१.३२) — इन्दिरा, लोकमाता, क्षीरोदतनया, रमा, भार्गवी, लोकजननी, क्षीरसागरकन्यका रोकना (३.४.११) — मास्म, अलम् |
| नवन् |
नया (३.१.७६) — प्रत्यग्र, अभिनव, नव्य, नवीन, नूतन |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मिनवाल | नव + आल | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड