🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:35:30 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मुआमला

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मु-+आमला

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आमला

अर्थ: धारण करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: धारणे

अंग्रेज़ी: to wear, to hold, to possess

व्युत्पत्ति: मृज्+कल,टिलोपः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच्
  2. मला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच्
  3. मला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच्
  4. मला (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — मला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामलामलेमलाः
द्वितीयामलाम्मलेमलाः
तृतीयामलयामलाभ्याम्मलाभिः
चतुर्थीमलायैमलाभ्याम्मलाभ्यः
पञ्चमीमलायाःमलाभ्याम्मलाभ्यः
षष्ठीमलायाःमलयोःमलानाम्
सप्तमीमलायाम्मलयोःमलासु
सम्बोधनहे मलेहे मलेहे मलाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — मल् (भ्वादिगण) · अर्थ: धारण करना (धारणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममलतेमलेतेमलन्ते
मध्यममलसेमलेथेमलध्वे
उत्तममलेमलावहेमलामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): मलते · लिट् (आत्मने.): मेले · लुट् (आत्मने.): मलिता · लृट् (आत्मने.): मलिष्यते · लोट् (आत्मने.): मलताम् · लङ् (आत्मने.): अमलत · विधिलिङ् (आत्मने.): मलेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मलिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अमलिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अमलिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मलन · ण्वुल्: मालकः · तृच्: मलिता · ण्यत्: माल्यः · तव्य: मलितव्यः · अनीयर्: मलनीयः · क्त: मलितः · क्तवतु: मलितवान् · शानच्: मलमानः · क्त्वा: मलित्वा · ल्यप्: प्रमल्य · तुमुन्: मलितुम् · णमुल्: मालम् · घञ्: मालः · क्तिन्: मल्ति · क्वसु: मेलिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मला
मला
malā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मला संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. चमड़ा ।
२. चमड़े से बना हुआ पदार्थ ।
३. कसकुट
४. भुईँ आँवला ।
५. बिच्छु का डंक ।
६. आँवा हलदी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मला (आ), f. Flacourtia Cataphracta, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (792,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मला, स्त्री, (मल + अच् । टाप् ।) भूम्यामलकी । इति शब्दचन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-645-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मु-आमलासमास: मु + मला तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: मला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच् 📚
अन्य सम्भावना: मला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच् | मला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: आ + मल् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मुआमला 📚मु 📚मला ➤ मु (बन्धन, कैद) + मला (धारण करना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: धारणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मु 📚महेश🟠🔵🟣🟢🟤
मला 📚चमड़ा🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • मुआमला = मु + आमला तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • आमला: आ + मल् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें