🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:38:58 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मोचयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मोचयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मोचयति

अर्थ: छोड़ना, द्रव्यादि देना

संस्कृत: प्रमोचने मोदने च

अंग्रेज़ी: to free,to liberate,to release,to loosen,to abandon,to grant,to give money

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मुच् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. मुच् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. मुच् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  4. मोचयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मुच् + शतृ
  5. मोचयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मुच् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मुच् (चुरादिगण) · अर्थ: छोड़ना, द्रव्यादि देना (प्रमोचने मोदने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममोचयतिमोचयतःमोचयन्ति
मध्यममोचयसिमोचयथःमोचयथ
उत्तममोचयामिमोचयावःमोचयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मोचयति · लट् (आत्मने.): मोचयते · लिट्: मोचयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): मोचयाञ्चक्रे · लुट्: मोचयिता · लुट् (आत्मने.): मोचयिता · लृट्: मोचयिष्यति · लृट् (आत्मने.): मोचयिष्यते · लोट्: मोचयतात् · लोट् (आत्मने.): मोचयताम् · लङ्: अमोचयत् · लङ् (आत्मने.): अमोचयत · विधिलिङ्: मोचयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): मोचयेत · आशीर्लिङ्: मोच्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मोचयिषीष्ट · लुङ्: अमूमुचत् · लुङ् (आत्मने.): अमूमुचत · लृङ्: अमोचयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अमोचयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मोचन · ण्वुल्: मोचकः · तृच्: मोचयिता · यत्: मोच्यः · तव्य: मोचयितव्यः · अनीयर्: मोचनीयः · क्त: मोचितः · क्तवतु: मोचितवान् · शतृ: मोचयन् · स्य-शतृ: मोचयिष्यन् · शानच्: मोचयमानः · क्त्वा: मोचयित्वा · ल्यप्: प्रमोच्य · तुमुन्: मोचयितुम् · णमुल्: मोचम् · क्तिन्: मोक्ति · क्वसु: मोचयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मोचयतिमुच् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: मुच् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | मुच् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मोचयति ➤ छोड़ना, द्रव्यादि देना
संस्कृत: प्रमोचने मोदने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें