🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:48:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मोदयन्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मोदयन्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मोदयन्

अर्थ: मिश्रित करना, एकत्र करना

संस्कृत: संसर्गे

अंग्रेज़ी: to mix, to unite

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मुद् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. मोदयत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मुद् + शतृ
  3. मोदयत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मुद् + शतृ
  4. मुद् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  5. मुद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — मुद् (चुरादिगण) · अर्थ: मिश्रित करना, एकत्र करना (संसर्गे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअमोदयत् / अमोदयद्अमोदयताम्अमोदयन्
मध्यमअमोदयःअमोदयतम्अमोदयत
उत्तमअमोदयम्अमोदयावअमोदयाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मोदयति · लट् (आत्मने.): मोदयते · लिट्: मोदयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): मोदयाञ्चक्रे · लुट्: मोदयिता · लुट् (आत्मने.): मोदयिता · लृट्: मोदयिष्यति · लृट् (आत्मने.): मोदयिष्यते · लोट्: मोदयतात् · लोट् (आत्मने.): मोदयताम् · लङ्: अमोदयत् · लङ् (आत्मने.): अमोदयत · विधिलिङ्: मोदयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): मोदयेत · आशीर्लिङ्: मोद्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): मोदयिषीष्ट · लुङ्: अमूमुदत् · लुङ् (आत्मने.): अमूमुदत · लृङ्: अमोदयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अमोदयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मोदन · ण्वुल्: मोदकः · तृच्: मोदयिता · यत्: मोद्यः · तव्य: मोदयितव्यः · अनीयर्: मोदनीयः · क्त: मोदितः · क्तवतु: मोदितवान् · शतृ: मोदयन् · स्य-शतृ: मोदयिष्यन् · शानच्: मोदयमानः · क्त्वा: मोदयित्वा · ल्यप्: प्रमोद्य · तुमुन्: मोदयितुम् · णमुल्: मोदम् · क्तिन्: मोत्ति · क्वसु: मोदयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मुद्
मुद्
mud
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. मुद् cl. 10. P. मोदयति, to mix, mingle, blend, unite, Dhātup. xxxiii, 66.
2. मुद् cl. 1. Ā. (Dhātup. ii, 15) मोदते (ep. and mc. also P. ˚ति; pf. मुमोद, RV.; मुमुदे, MBh. &c.; aor. अमोदिष्ट Gr.; Pot. मुदीमहि, RV.; Prec. मोदिषीष्ठास्, AV.; fut. मोदिता Gr.; मोदिष्यते, MBh.; ind.p. -मोदम्, MBh.), to be merry or glad or happy, rejoice, delight in (instr. or loc.), RV. &c. &c.: Caus., मोदयति, ˚ते (aor. अमूमुदत्), to gladden, give pleasure, exhilarate, MBh.; Bhaṭṭ. : Desid., of Caus. मुमोदयिषति, ŚBr. : Desid. मुमोदिषते or मुमुदिषते, Pāṇ. i, 2, 26 : Intens. मोमुद्यते, मोमुदीति, मोमोत्ति Gr.
3. मुद् f. joy, delight, gladness, happiness (also pl.), RV. &c. &c.
Joy personified (as a daughter of Tuṣṭi), BhP.
intoxication, frenzy, W.
a species of drug (= वृद्धि), W.
a woman (?), L.
pl. N. of a class of Apsaras, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (822,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मुद् {vI.v} {c10c} U. (मोदयति-ते) 1 To mix, blend. --2 To cleanse, purify. {vII.v} {c1c} A. (मोदते, मुदित; desid. मुमुदिषते or मुमोदिषते) To rejoice, be glad or happy, be joyful or delighted; यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः Bg. 16. 15; Ms. 2. 232, 3. 191; Bk. 15. 97. --Caus. To please, delight, give pleasure, gratify.
मुद्, मुदा1 f. [मुद्-क्विप् वा टाप्] Joy, delight, pleasure, gladness, satisfaction; पितुर्मुदं तेन ततान सोऽर्भकः R. 3. 25; अश्नन् पुरो हरितको मुदमादधानः Śi. 5. 58; 1. 23; विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदं Bh. 3. 25; द्विपरणमुदा Gīt. 11; Ki. 5. 25; R. 7. 30. [1] Correction submitted by on 20170131. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/335. note: badly printed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0870-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मोदयन्मुद् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: मोदयत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मुद् + शतृ | मोदयत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: मुद् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मोदयन् 📚 ➤ मिश्रित करना, एकत्र करना
संस्कृत: संसर्गे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मुद् 📚cl. 10. P. मोदयति, to mix, mingle, blend, unite, Dhātup. xxxiii, 66🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें