🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:03:02 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

यवासा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

यवासाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

यवासाः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: धन्वयासः · पर्याय: यास, दुःस्पर्श, धन्वयास, कुनाशक, रोदनी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. यवास (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. यवास (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  3. यवासा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. यवासा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. यवासा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. यवासा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — यवास (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायवासःयवासौयवासाः
द्वितीयायवासम्यवासौयवासान्
तृतीयायवासेनयवासाभ्याम्यवासैः
चतुर्थीयवासाययवासाभ्याम्यवासेभ्यः
पञ्चमीयवासात् / यवासाद्यवासाभ्याम्यवासेभ्यः
षष्ठीयवासस्ययवासयोःयवासानाम्
सप्तमीयवासेयवासयोःयवासेषु
सम्बोधनहे यवासहे यवासौहे यवासाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — यवास
यवास
yavāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यवास, यवासक, यवासा संज्ञा पुं॰ [सं॰] जवासा नासक काँटेदार क्षुप । वि॰ दे॰ जवासा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यवास m. (said to be fr. √ 2. यु) Alhagi Maurorum, L.
a species of Khadira, L.
यवास &c. See p. 847, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (847,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यवास पु० यु--आस । १ दुरालभायाम् अमरः । २ खदिरभेदे च शब्दमा० ३ मुण्डासिनी तृखे स्त्री राजनि० टाप् । स्वार्थे क । यवासक तत्रैव ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4775,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यवासः, पुं, (यौतीति । यु + “ऋतन्यञ्जीति ।” उणा० ४ । २ । इत्यादिना आसः ।) दुरालभा । यथा, -- “यासो यवासो दुष्पर्शो धनुर्यासो दुरालभा ॥” इति रत्नमाला ॥ खदिरभेदः । यथा, -- “कण्टकी वासपत्रश्च यवासः खदिरस्तथा ॥” इति शब्दमाला ॥ यवासा इति ख्याता कण्टकीक्षुपविशेषः । तत्- पर्य्यायः । यासः २ बहुकण्टकः ३ अल्पकः ४ क्षुद्रेङ्गुदी ५ रोदनिका ६ कच्छुरा ७ बाल- पत्रः ८ विषघ्नः ९ कण्टकालुकः १० त्रिक- र्णिका ११ गान्धारी १२ अनन्ता १३ । अस्य गुणाः । मधुरतिक्तत्वम् । शीतत्वम् । पित्तार्त्ति- दाहनाशित्वम् । बलदीपनकारित्वम् । तृष्णा- कफच्छर्द्दिविसर्पजित्त्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-026-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
यवासाःयवास (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: यवास (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन | यवासा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

यवासाः 📚 ➤ यवासक, यवासा संज्ञा पुं॰ जवासा नासक काँटेदार क्षुप । वि॰ दे॰ 'जवासा' उमा-कोश
संस्कृत: धन्वयासः · पर्याय: यास, दुःस्पर्श, धन्वयास, कुनाशक, रोदनी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
यवास 📚यवासक, यवासा संज्ञा पुं॰ जवासा नासक काँटेदार क्षुप । वि॰ दे॰ 'जवासा'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
यवास
जवासा के नाम (२.४.९१) — यास, दुःस्पर्श, धन्वयास, कुनाशक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें