🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:01:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

यादृग्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

यादृग्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

यादृग्

अर्थ: जिस प्रकार का, जिसके समान, जिस प्रकृति का, जैसा

संस्कृत: यः इव दृश्यते सः, यत्प्रकारकः

व्युत्पत्ति: यद् + दृश् + क्त, क्विन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. यादृश् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. यादृश् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. यादृश् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. यादृश् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. यादृश् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. यादृश् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  7. यादृश् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — यादृश् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायादृक् / यादृख् / यादृग्यादृशौयादृशः
द्वितीयायादृशम्यादृशौयादृशः
तृतीयायादृशायादृग्भ्याम्यादृग्भिः
चतुर्थीयादृशेयादृग्भ्याम्यादृग्भ्यः
पञ्चमीयादृशःयादृग्भ्याम्यादृग्भ्यः
षष्ठीयादृशःयादृशोःयादृशाम्
सप्तमीयादृशियादृशोःयादृक्षु
सम्बोधनहे यादृक् / हे यादृख् / हे यादृग्हे यादृशौहे यादृशः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — यादृश्
यादृश्
yādṛś
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यादृश् mfn. (for यद्-दृश्; nom. in Veda यादृङ्, Pāṇ. vii, 1, 83; यादृक्, RV. v, 44, 6; loc. यादृश्मिन्, ib. 8), which like, as like, of whatever kind or nature, RV. &c. &c.
यादृक् कीदृक् च, quale tale, TBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (851,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यादृक्ष(श)(श्) त्रि० यस्येव दर्शनमस्य यद् + दृश्--क्म (ट) क्विप् वा । यत्सदृशे यथाविधे । टान्तात्तु स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4777,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
यादृग्यादृश् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: यादृश् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | यादृश् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

यादृग् 📚 ➤ जिस प्रकार का, जिसके समान, जिस प्रकृति का, जैसा
संस्कृत: यः इव दृश्यते सः, यत्प्रकारकः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
यादृश् 📚mfn. (for यद्-दृश्; nom. in Veda यादृङ्, Pāṇ. vii, 1, 83; यादृक्, RV. …🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • यादृग्: यद् + दृश् + क्त, क्विन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें