🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:37:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

योजति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

योजति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

योजति

अर्थ: संयत करना, बांधना, वश में रखना

संस्कृत: संयमने

अंग्रेज़ी: to restrain, to control, to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. युज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. योजत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: युज् + शतृ
  3. योजत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: युज् + शतृ
  4. योजता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: युज् + अच् · तद्धित: योज + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — युज् (चुरादिगण) · अर्थ: संयत करना, बांधना, वश में रखना (संयमने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमयोजति / योजयतियोजतः / योजयतःयोजन्ति / योजयन्ति
मध्यमयोजयसि / योजसियोजथः / योजयथःयोजथ / योजयथ
उत्तमयोजयामि / योजामियोजयावः / योजावःयोजयामः / योजामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: योजति · लट् (आत्मने.): योजयते · लिट्: युयोज · लिट् (आत्मने.): योजयाञ्चक्रे · लुट्: योक्ता · लुट् (आत्मने.): योजयिता · लृट्: योक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): योजयिष्यते · लोट्: योजतात् · लोट् (आत्मने.): योजयताम् · लङ्: अयोजत् · लङ् (आत्मने.): अयोजयत · विधिलिङ्: योजयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): योजयेत · आशीर्लिङ्: युज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): योजयिषीष्ट · लुङ्: अयूयुजत् · लुङ् (आत्मने.): अयूयुजत · लृङ्: अयोक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अयोजयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: योजन · ण्वुल्: योजकः · तृच्: योक्ता · यत्: योज्यः · ण्यत्: योज्यः · तव्य: योक्तव्यः · अनीयर्: योजनीयः · क्त: युक्तः · क्तवतु: युक्तवान् · शतृ: योजन् · स्य-शतृ: योक्ष्यन् · शानच्: योजयमानः · क्त्वा: युक्त्वा · ल्यप्: प्रयुज्य · तुमुन्: योक्तुम् · णमुल्: योजम् · घञ्: योगः · क्तिन्: युक्ति · क्वसु: युयुज्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
योजतियुज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: योजत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: युज् + शतृ | योजत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: युज् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

योजति ➤ संयत करना, बांधना, वश में रखना
संस्कृत: संयमने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें