🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:20:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रंहः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रंहः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रंहः

अर्थ: बोलना

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रंह् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. रंहस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. रंहस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. रंहस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  5. रंह (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रंह् + घञ्
  6. रंह् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  7. रंहस् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रंह् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना (भाषायाम्)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअरंहत् / अरंहद् / अरंहयत् / अरंहयद्अरंहताम् / अरंहयताम्अरंहन् / अरंहयन्
मध्यमअरंहः / अरंहयःअरंहतम् / अरंहयतम्अरंहत / अरंहयत
उत्तमअरंहम् / अरंहयम्अरंहयाव / अरंहावअरंहयाम / अरंहाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रंहति · लट् (आत्मने.): रंहयते · लिट्: रंहयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): रंहयाञ्चक्रे · लुट्: रंहयिता · लुट् (आत्मने.): रंहयिता · लृट्: रंहयिष्यति · लृट् (आत्मने.): रंहयिष्यते · लोट्: रंहतात् · लोट् (आत्मने.): रंहयताम् · लङ्: अरंहत् · लङ् (आत्मने.): अरंहयत · विधिलिङ्: रंहयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): रंहयेत · आशीर्लिङ्: रंह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रंहयिषीष्ट · लुङ्: अरंहीत् · लुङ् (आत्मने.): अररंहत · लृङ्: अरंहयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अरंहयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रंहण · ण्वुल्: रंहकः · तृच्: रंहिता · यत्: रंह्यः · ण्यत्: रंह्यः · तव्य: रंहितव्यः · अनीयर्: रंहणीयः · क्त: रंहितः · क्तवतु: रंहितवान् · शतृ: रंहन् · स्य-शतृ: रंहिष्यन् · शानच्: रंहयमाणः · क्त्वा: रंहित्वा · ल्यप्: प्ररंह्य · तुमुन्: रंहितुम् · णमुल्: रंहम् · घञ्: रंहः · क्तिन्: रण्ढि · क्वसु: ररंह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रंह्
रंह्
raṃh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रंह् (for रङ्घ्); cf. √ लङ्घ् and रघु, लघु cl. 1. P. (Dhātup. xvii, 83) रंहति (RV. also Ā. रंहते, रंहमाण; pf. ररंह, Bhaṭṭ.; fut. रंहिता, ˚हिष्यति; aor. अरंहीत् Gr.), to hasten, speed (trans. and intrans.); to cause to go or flow; to go or flow, RV.; Śaṃk.; Bhaṭṭ. : Caus. रंहयति, ˚ते (aor. अररंहत् Gr.), to hasten, speed, run or cause to run, RV.; (cl. 10. P.) रंहयति, to speak or to shine, Dhātup. xxxiii, 123 (v.l. वंह्˚) : Intens. See रारहाण.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (859,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रंह् {c1c} P. (रंहति) 1 To move or go with speed, hasten; न ररंहाश्वकुंजरं Bk. 14. 98. --2 To flow. --Caus. (रंहयति-ते; according to some {c10c} U.) 1 To cause to move rapidly, urge on. --2 To cause to flow. --3 To go. --4 To speak.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0899-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रंहःरंह् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: रंहस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | रंहस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रंहः 📚 ➤ बोलना
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रंह् 📚(for रङ्घ्); cf. √ लङ्घ् and रघु, लघु cl. 1. P. (Dhātup. xvii, 83) रं…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें