🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:15:44 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रवमाणः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रवमाणः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रवमाणः

अर्थ: जाना, चलना,मारना, दुःख देना, क्रोध करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))

संस्कृत: गतिरेषणयोः

अंग्रेज़ी: to go, to move, to kill, to be angry, to cause pain

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रवमाण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रु + शानच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रवमाण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारवमाणःरवमाणौरवमाणाः
द्वितीयारवमाणम्रवमाणौरवमाणान्
तृतीयारवमाणेनरवमाणाभ्याम्रवमाणैः
चतुर्थीरवमाणायरवमाणाभ्याम्रवमाणेभ्यः
पञ्चमीरवमाणात् / रवमाणाद्रवमाणाभ्याम्रवमाणेभ्यः
षष्ठीरवमाणस्यरवमाणयोःरवमाणानाम्
सप्तमीरवमाणेरवमाणयोःरवमाणेषु
सम्बोधनहे रवमाणहे रवमाणौहे रवमाणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रु (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, चलना,मारना, दुःख देना, क्रोध करना (गतिरेषणयोः)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरवतेरवेतेरवन्ते
मध्यमरवसेरवेथेरवध्वे
उत्तमरवेरवावहेरवामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रवते · लिट् (आत्मने.): रुरुवे · लुट् (आत्मने.): रोता · लृट् (आत्मने.): रोष्यते · लोट् (आत्मने.): रवताम् · लङ् (आत्मने.): अरवत · विधिलिङ् (आत्मने.): रवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रोषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अरोष्ट · लृङ् (आत्मने.): अरोष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रवण · ण्वुल्: रावकः · तृच्: रोता · यत्: रव्यः · ण्यत्: राव्यः · तव्य: रोतव्यः · अनीयर्: रवणीयः · क्त: रुतः · क्तवतु: रुतवान् · शानच्: रवमाणः · क्त्वा: रुत्वा · ल्यप्: प्ररुत्य · तुमुन्: रोतुम् · णमुल्: रावम् · क्तिन्: रुति · क्वसु: रुरुवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रवमाण
रवमाण
ravamāṇa
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रवमाण See under √ 1. रु.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (868,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रवमाणःरवमाण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रु + शानच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रवमाणः 📚 ➤ जाना, चलना,मारना, दुःख देना, क्रोध करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))
संस्कृत: गतिरेषणयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रवमाण 📚See under √ 1. रु🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रवमाणः: रु + शानच् — वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬