🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:25:39 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रसितः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रसितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रसितः

अर्थ: शब्द करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रसितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + तृच्
  2. रसितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + तृच्
  3. रसित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रसितृ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसितारसितारौरसितारः
द्वितीयारसितारम्रसितारौरसितॄन्
तृतीयारसित्रारसितृभ्याम्रसितृभिः
चतुर्थीरसित्रेरसितृभ्याम्रसितृभ्यः
पञ्चमीरसितुःरसितृभ्याम्रसितृभ्यः
षष्ठीरसितुःरसित्रोःरसितॄणाम्
सप्तमीरसितरिरसित्रोःरसितृषु
सम्बोधनहे रसितःहे रसितारौहे रसितारः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रस् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरसतिरसतःरसन्ति
मध्यमरससिरसथःरसथ
उत्तमरसामिरसावःरसामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रसति · लिट्: ररास · लुट्: रसिता · लृट्: रसिष्यति · लोट्: रसतात् · लङ्: अरसत् · विधिलिङ्: रसेत् · आशीर्लिङ्: रस्यात् · लुङ्: अरसीत् · लृङ्: अरसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रसन · ण्वुल्: रासकः · तृच्: रसिता · ण्यत्: रास्यः · तव्य: रसितव्यः · अनीयर्: रसनीयः · क्त: रसितः · क्तवतु: रसितवान् · शतृ: रसन् · स्य-शतृ: रसिष्यन् · क्त्वा: रसित्वा · ल्यप्: प्ररस्य · तुमुन्: रसितुम् · णमुल्: रासम् · घञ्: रासः · क्तिन्: रस्ति · क्वसु: रेसिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रसितृ
रसितृ
rasitṛ
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. रसितृ mfn. (for 2. See p. 871, col. 1) one who roars or bellows, Sāh.
2. रसितृ mfn. (for 1. See p. 869, col. 2) = रसयितृ, a taster, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (869,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रसितःरसितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + तृच् 📚
अन्य सम्भावना: रसितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रस् + तृच् | रसित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: रस् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रसितः 📚 ➤ शब्द करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रसितृ 📚mfn. (for 2. See p. 871, col. 1) one who roars or bellows, Sāh🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रसितः: रस् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें