🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:46:27 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रावरा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रा-+वरा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वरा

अर्थ: सश्रेष्ठ, उत्तम, सुन्दरतम, या अत्यंत मूल्यवान्, छांटा हुआ, बढ़िया

व्युत्पत्ति: वृ + अच् + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. वर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. वर (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. वरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. वरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. वरा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वरा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावरावरेवराः
द्वितीयावराम्वरेवराः
तृतीयावरयावराभ्याम्वराभिः
चतुर्थीवरायैवराभ्याम्वराभ्यः
पञ्चमीवरायाःवराभ्याम्वराभ्यः
षष्ठीवरायाःवरयोःवराणाम्
सप्तमीवरायाम्वरयोःवरासु
सम्बोधनहे वरेहे वरेहे वराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वरा
वरा
varā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वरा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. त्रिफला । रेणुका नामक गंधद्रव्य ।
३. गुरुच ।
४. मेदा ।
५. ब्राह्मी ।
६. बिड़ग ।
७. पाठा ।
८. हल्दी ।
९. बैंगन ।
१०. अड़हुल । जपा । देवीफूल ।
११. मद्य ।
१२. सोमराजी लता ।
१३. अपराजिता ।
१४. शतमूली ।
१५. पार्वती का एक नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वरा (आ), f. N. of various plants and vegetable products (accord. to L. ‘the three kinds of myrobalan’; Clypea Hernandifolia; Asparagus Racemosus; Cocculus Cordifolius; turmeric; Embelia Ribes; a root similar to ginger; = ब्राह्र्नी and रेणुका), Suśr.
N. of Pārvatī, L.
N. of a river, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (922,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वरा 1 The three kinds of [] myrobalan. --2 A kind of perfume. --3 Turmeric. --4 N. of Pārvatī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0946-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरा स्त्री वृ--अच् । हरितक्यामलकीवयस्थारूपे फलत्रिके मेदि० । २ रेणुकानासगन्धद्रव्ये शब्दच० । ३ मुडूच्याम् ४ मेदायां ५ ब्राह्म्याम् ६ विडङ्गे ७ पाठायाम् ८ हरिद्रा- याञ्च राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4848,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरा, स्त्री, (वृ + अप् + टाप् ।) फलत्रिकम् । इति मेदिनी । रे, ६३ ॥ रेणुकानामगन्धद्रव्यम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥ गुडूची । मेदा । ब्राह्मी । विडङ्गम् । पाठा । हरिद्रा । इति राज- निर्घण्टः ॥ श्रेष्ठा च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-271-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रा-वरासमास: रा + वरा तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: वरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: वृ + अच्)
अन्य सम्भावना: वर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | वर (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रावरा 📚रा 📚वरा ➤ रा (अदा.पर. राति , रात) + वरा (सश्रेष्ठ, उत्तम, सुन्दरतम, या अत्यंत मूल्यवान्, छांटा हुआ, …)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रा 📚(आ), f. (only L.) amorous play (= विभ्रम)🔵🟣🟢🟤
वरा 📚त्रिफला । रेणुका नामक गंधद्रव्य🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • रावरा = रा + वरा तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • वरा: वृ + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें