🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:22:29 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रिणक्ति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रिणक्ति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रिणक्ति

अर्थ: अलग होना, मलशुद्धि होना, गर्भपात कराना, झाड़ा होना

संस्कृत: विरेचने

अंग्रेज़ी: to separate, to abort, to purify the body, to sweep, to cleanse the body

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रिच् धातु (रुधादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रिच् (रुधादिगण) · अर्थ: अलग होना, मलशुद्धि होना, गर्भपात कराना, झाड़ा होना (विरेचने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरिणक्तिरिङ्क्तःरिञ्चन्ति
मध्यमरिणक्षिरिङ्क्थःरिङ्क्थ
उत्तमरिणच्मिरिञ्च्वःरिञ्च्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रिणक्ति · लट् (आत्मने.): रिङ्क्ते · लिट्: रिरेच · लिट् (आत्मने.): रिरिचे · लुट्: रेक्ता · लुट् (आत्मने.): रेक्ता · लृट्: रेक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): रेक्ष्यते · लोट्: रिङ्क्तात् · लोट् (आत्मने.): रिङ्क्ताम् · लङ्: अरिणक् · लङ् (आत्मने.): अरिङ्क्त · विधिलिङ्: रिञ्च्यात् · विधिलिङ् (आत्मने.): रिञ्चीत · आशीर्लिङ्: रिच्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रिक्षीष्ट · लुङ्: अरिचत् · लुङ् (आत्मने.): अरिक्त · लृङ्: अरेक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अरेक्ष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रेचन · ण्वुल्: रेचकः · तृच्: रेक्ता · ण्यत्: रेच्यः · तव्य: रेक्तव्यः · अनीयर्: रेचनीयः · क्त: रिक्तः · क्तवतु: रिक्तवान् · शतृ: रिञ्चन् · स्य-शतृ: रेक्ष्यन् · शानच्: रिञ्चानः · क्त्वा: रिक्त्वा · ल्यप्: प्ररिच्य · तुमुन्: रेक्तुम् · णमुल्: रेचम् · घञ्: रेकः · क्तिन्: रिक्ति · क्वसु: रिरिच्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रिणक्तिरिच् धातु (रुधादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रिणक्ति ➤ अलग होना, मलशुद्धि होना, गर्भपात कराना, झाड़ा होना
संस्कृत: विरेचने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें