॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: एक प्रत्यय जो ‘स्वामित्व’ की भावना को प्रकट करने के लिए ‘संज्ञाशब्दों के साथ लगाया जाता है
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वत् / वद् | वती | वन्ति |
| द्वितीया | वत् / वद् | वती | वन्ति |
| तृतीया | वता | वद्भ्याम् | वद्भिः |
| चतुर्थी | वते | वद्भ्याम् | वद्भ्यः |
| पञ्चमी | वतः | वद्भ्याम् | वद्भ्यः |
| षष्ठी | वतः | वतोः | वताम् |
| सप्तमी | वति | वतोः | वत्सु |
| सम्बोधन | हे वत् / हे वद् | हे वती | हे वन्ति |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| रुप-वती | समास: रुप + वत् द्वन्द्व (सम्भावित — द्विवचन) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: वत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚 अन्य सम्भावना: वत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | वति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: वन् + क्तिन् |
रुपवती 📚रुप 📚वत् ➤ रुप (सूरत,आकृति) + वत् (एक प्रत्यय जो ‘स्वामित्व’ की भावना को प्रकट करने के लिए ‘सं…)
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| रुप 📚 | m. v.l. for रूप, AV. xviii, 3, 40 | 🔵🟢🟤 |
| वत् 📚 | समान । तुल्य । सद्दश । जैसे, पुत्रवत् । मित्रवत् | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड