🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:00:18 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रेट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रेट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रेट

अर्थ: पक्षियोंका बोलना

संस्कृत: परिभाषणे

अंग्रेज़ी: to speak,to ask,to request

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रेट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. रट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  3. रेट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रेट् + घञ्
  4. रेट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रेट् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — रेट् (भ्वादिगण) · अर्थ: पक्षियोंका बोलना (परिभाषणे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरेटतात् / रेटताद् / रेटतुरेटताम्रेटन्तु
मध्यमरेट / रेटतात् / रेटताद्रेटतम्रेटत
उत्तमरेटानिरेटावरेटाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रेटति · लट् (आत्मने.): रेटते · लिट्: रिरेट · लिट् (आत्मने.): रिरेटे · लुट्: रेटिता · लुट् (आत्मने.): रेटिता · लृट्: रेटिष्यति · लृट् (आत्मने.): रेटिष्यते · लोट्: रेटतात् · लोट् (आत्मने.): रेटताम् · लङ्: अरेटत् · लङ् (आत्मने.): अरेटत · विधिलिङ्: रेटेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): रेटेत · आशीर्लिङ्: रेट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रेटिषीष्ट · लुङ्: अरेटीत् · लुङ् (आत्मने.): अरेटिष्ट · लृङ्: अरेटिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अरेटिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रेटन · ण्वुल्: रेटकः · तृच्: रेटिता · ण्यत्: रेट्यः · तव्य: रेटितव्यः · अनीयर्: रेटनीयः · क्त: रेटितः · क्तवतु: रेटितवान् · शतृ: रेटन् · स्य-शतृ: रेटिष्यन् · शानच्: रेटमानः · क्त्वा: रेटित्वा · ल्यप्: प्ररेट्य · तुमुन्: रेटितुम् · णमुल्: रेटम् · घञ्: रेटः · क्तिन्: रेट्टि · क्वसु: रिरेट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रेट्
रेट्
reṭ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रेट् cl. 1. P. Ā. रेटति, ˚ते (pf. रिरेट, रिरेटे &c. Gr.), to speak; to ask, request, Dhātup. xxi, 4 : Caus. रेटयति (aor. अरिरेटत्) Gr.: Desid. रिरेटिषति, ˚ते, ib. : Intens. रेरेट्यते, रेरेट्टि, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (887,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रेट् {c1c} U. (रेटति-ते) 1 To speak. --2 To ask, request.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0917-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रेटरेट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: रट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन | रेट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रेट् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रेट 📚 ➤ पक्षियोंका बोलना
संस्कृत: परिभाषणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रेट् 📚cl. 1. P. Ā. रेटति, ˚ते (pf. रिरेट, रिरेटे &c. Gr.), to speak; to ask,…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें