॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रयत्ने
अंग्रेज़ी: to try, to strive, to make effort, to attempt
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यतः | यतौ | यताः |
| द्वितीया | यतम् | यतौ | यतान् |
| तृतीया | यतेन | यताभ्याम् | यतैः |
| चतुर्थी | यताय | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| पञ्चमी | यतात् / यताद् | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| षष्ठी | यतस्य | यतयोः | यतानाम् |
| सप्तमी | यते | यतयोः | यतेषु |
| सम्बोधन | हे यत | हे यतौ | हे यताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यतते | यतेते | यतन्ते |
| मध्यम | यतसे | यतेथे | यतध्वे |
| उत्तम | यते | यतावहे | यतामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): यतते · लिट् (आत्मने.): येते · लुट् (आत्मने.): यतिता · लृट् (आत्मने.): यतिष्यते · लोट् (आत्मने.): यतताम् · लङ् (आत्मने.): अयतत · विधिलिङ् (आत्मने.): यतेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): यतिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अयतिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अयतिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यतन · ण्वुल्: यातकः · तृच्: यतिता · यत्: यत्यः · तव्य: यतितव्यः · अनीयर्: यतनीयः · क्त: यत्तः · क्तवतु: यत्तवान् · शानच्: यतमानः · क्त्वा: यतित्वा · ल्यप्: प्रयत्य · तुमुन्: यतितुम् · णमुल्: यातम् · घञ्: यातः · क्तिन्: यत्ति · क्वसु: येतिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| लग-वियत | समास: लग + यत तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: यत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + यत् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: यत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + यत् + अच् | वियत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
लगवियत 📚लग 📚यत ➤ लग (संयोग होना, मिलाप होना, स्पर्श होना, छूना) + यत (प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: प्रयत्ने
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड