🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:44:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लङ्घती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लङ्घती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लङ्घती

अर्थ: चमकना, आगे बढ़ना, लांघना, बोलना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लङ्घत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: लङ्घ् + शतृ
  2. लङ्घत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: लङ्घ् + शतृ
  3. लङ्घती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. लङ्घत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: लङ्घ् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लङ्घत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्घत् / लङ्घद्लङ्घतीलङ्घन्ति
द्वितीयालङ्घत् / लङ्घद्लङ्घतीलङ्घन्ति
तृतीयालङ्घतालङ्घद्भ्याम्लङ्घद्भिः
चतुर्थीलङ्घतेलङ्घद्भ्याम्लङ्घद्भ्यः
पञ्चमीलङ्घतःलङ्घद्भ्याम्लङ्घद्भ्यः
षष्ठीलङ्घतःलङ्घतोःलङ्घताम्
सप्तमीलङ्घतिलङ्घतोःलङ्घत्सु
सम्बोधनहे लङ्घत् / हे लङ्घद्हे लङ्घतीहे लङ्घन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लङ्घ् (चुरादिगण) · अर्थ: चमकना, आगे बढ़ना, लांघना, बोलना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलङ्घति / लङ्घयतिलङ्घतः / लङ्घयतःलङ्घन्ति / लङ्घयन्ति
मध्यमलङ्घयसि / लङ्घसिलङ्घथः / लङ्घयथःलङ्घथ / लङ्घयथ
उत्तमलङ्घयामि / लङ्घामिलङ्घयावः / लङ्घावःलङ्घयामः / लङ्घामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लङ्घति · लट् (आत्मने.): लङ्घयते · लिट्: लङ्घयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): लङ्घयाञ्चक्रे · लुट्: लङ्घयिता · लुट् (आत्मने.): लङ्घयिता · लृट्: लङ्घयिष्यति · लृट् (आत्मने.): लङ्घयिष्यते · लोट्: लङ्घतात् · लोट् (आत्मने.): लङ्घयताम् · लङ्: अलङ्घत् · लङ् (आत्मने.): अलङ्घयत · विधिलिङ्: लङ्घयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लङ्घयेत · आशीर्लिङ्: लङ्घ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लङ्घयिषीष्ट · लुङ्: अलङ्घीत् · लुङ् (आत्मने.): अललङ्घत · लृङ्: अलङ्घयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलङ्घयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लङ्घन · ण्वुल्: लङ्घकः · तृच्: लङ्घिता · यत्: लङ्घ्यः · ण्यत्: लङ्घ्यः · तव्य: लङ्घितव्यः · अनीयर्: लङ्घनीयः · क्त: लङ्घितः · क्तवतु: लङ्घितवान् · शतृ: लङ्घन् · स्य-शतृ: लङ्घिष्यन् · शानच्: लङ्घयमानः · क्त्वा: लङ्घित्वा · ल्यप्: प्रलङ्घ्य · तुमुन्: लङ्घितुम् · णमुल्: लङ्घम् · घञ्: लङ्घः · क्तिन्: लङ्ग्धि · क्वसु: ललङ्घ्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लङ्घतीलङ्घत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: लङ्घ् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: लङ्घत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: लङ्घ् + शतृ | लङ्घती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लङ्घती 📚 ➤ चमकना, आगे बढ़ना, लांघना, बोलना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लङ्घत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लङ्घती: लङ्घ् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें