🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:14:57 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लज्जत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लज्जत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लज्जत

अर्थ: लज्जित होना

संस्कृत: व्रीडायाम्

अंग्रेज़ी: to be ashamed,to be shy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लज्ज् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. लज्जता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: लज्ज + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लज्ज् (तुदादिगण) · अर्थ: लज्जित होना (व्रीडायाम्)

लङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअलज्जतअलज्जेताम्अलज्जन्त
मध्यमअलज्जथाःअलज्जेथाम्अलज्जध्वम्
उत्तमअलज्जेअलज्जावहिअलज्जामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): लज्जते · लिट् (आत्मने.): ललज्जे · लुट् (आत्मने.): लज्जिता · लृट् (आत्मने.): लज्जिष्यते · लोट् (आत्मने.): लज्जताम् · लङ् (आत्मने.): अलज्जत · विधिलिङ् (आत्मने.): लज्जेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लज्जिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अलज्जिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अलज्जिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लज्जन · ण्वुल्: लज्जकः · तृच्: लज्जिता · ण्यत्: लज्ज्यः · तव्य: लज्जितव्यः · अनीयर्: लज्जनीयः · क्त: लग्नः · क्तवतु: लग्नवान् · शानच्: लज्जमानः · क्त्वा: लज्जित्वा · ल्यप्: प्रलज्ज्य · तुमुन्: लज्जितुम् · णमुल्: लज्जम् · घञ्: लद्गः · क्तिन्: लक्ति · क्वसु: ललज्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लज्ज्
लज्ज्
lajj
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लज्ज् cl. 6. Ā. (Dhātup. xxviii, 10) लज्जते (ep. also ˚ति; pf. ललज्जे, 3. pl. ˚ज्जिरे, Kathās.; fut. लज्जिता, लज्जिष्यते Gr.; aor. अलज्जिष्ट, Bhaṭṭ.; inf. लज्जितुम्, MBh. &c.), to be ashamed, blush, MBh.; Kāv. &c.: Caus. लज्जयति (or लज्जापयति?), to cause any one (acc.) to be ashamed, inspire with shame, Kāv.; Rājat. : Desid. लिलज्जिषते Gr.: Intens. लालज्ज्यते, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (895,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लज्ज् {c6c} A. (लज्जते, लज्जित) To be ashamed, to blush; cf. लस्ज्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0922-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लज्जतलज्ज् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: लज्जता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: लज्ज + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लज्जत 📚 ➤ लज्जित होना
संस्कृत: व्रीडायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लज्ज् 📚cl. 6. Ā. (Dhātup. xxviii, 10) लज्जते (ep. also ˚ति; pf. ललज्जे, 3. pl…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें