🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:35:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लप

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लप

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लप

अर्थ: स्पष्ट बोलना

संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

अंग्रेज़ी: to talk,to speak, to articulate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. लप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लप् + अच्
  3. लप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लप् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लप् (भ्वादिगण) · अर्थ: स्पष्ट बोलना (व्यक्तायां वाचि)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलपतात् / लपताद् / लपतुलपताम्लपन्तु
मध्यमलप / लपतात् / लपताद्लपतम्लपत
उत्तमलपानिलपावलपाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लपति · लिट्: ललाप · लुट्: लपिता · लृट्: लपिष्यति · लोट्: लपतात् · लङ्: अलपत् · विधिलिङ्: लपेत् · आशीर्लिङ्: लप्यात् · लुङ्: अलपीत् · लृङ्: अलपिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लपन · ण्वुल्: लापकः · तृच्: लपिता · ण्यत्: लाप्यः · तव्य: लपितव्यः · अनीयर्: लपनीयः · क्त: लपितः · क्तवतु: लपितवान् · शतृ: लपन् · स्य-शतृ: लपिष्यन् · क्त्वा: लपित्वा · ल्यप्: प्रलप्य · तुमुन्: लपितुम् · णमुल्: लापम् · घञ्: लापः · क्तिन्: लप्ति · क्वसु: लेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लप्
लप्
lap
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. लप् (cf. √ रप्) cl. 1. P. (Dhātup. xi, 8) लपति (ep. also ˚ते and लप्यति; pf. ललाप, लेपुस्, MBh. &c.; aor. अलापीत् Gr.; fut. लपिता, ib.; लपिष्यति, Br. &c.; inf. लप्तुम्, MBh.; लपितुम्, Kāv.; ind.p. -लप्य, MBh.), to prate, chatter, talk (also of birds), MBh.; Hariv.; to whisper, Gīt.; Pañcar.; to wail, lament, weep, Nalod. : Caus. लापयति, ˚ते (aor. अलीलपत् or अललापत् Gr.), to cause to talk, ChUp. : Desid. लिलपिषति Gr.: Intens. लालपीति, to prate senselessly, AV.; Kāṭh.; लालप्यते (mc. also ˚ति), to wail, lament, MBh.; R.; MārkP.; to address repeatedly, MBh., लालप्ति Gr.
लप् [cf. Gk. ὀ-λοϕ-ύρομαι ; perhaps Lat. lāmentum for lap-mentum.]
2. लप् (ifc.) speaking, uttering (see अभिलापलप्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (896,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लप् {c1c} P. (लपति) 1 To speak, talk in general. --2 To prate, chatter. --3 To whisper; कपोलतले मिलिता लपितुं किमपि श्रुतिमूले Gīt. 1. --4 To wail, lament. --Caus. (लापयति-ते) To cause to talk &c. WITH उद् to call out loudly to.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0923-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लपलप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: लप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लप् + अच् | लप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लप् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लप 📚 ➤ स्पष्ट बोलना
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लप् 📚(cf. √ रप्) cl. 1. P. (Dhātup. xi, 8) लपति (ep. also ˚ते and लप्यति; p…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें