🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:42:02 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लषितम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लषितम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लषितम्

अर्थ: चाहा हुआ, वाञ्छित

संस्कृत: कान्तौ

अंग्रेज़ी: to wish, to desire

व्युत्पत्ति: लष्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लषित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त
  2. लषित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त
  3. लषित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लषित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालषितःलषितौलषिताः
द्वितीयालषितम्लषितौलषितान्
तृतीयालषितेनलषिताभ्याम्लषितैः
चतुर्थीलषितायलषिताभ्याम्लषितेभ्यः
पञ्चमीलषितात् / लषिताद्लषिताभ्याम्लषितेभ्यः
षष्ठीलषितस्यलषितयोःलषितानाम्
सप्तमीलषितेलषितयोःलषितेषु
सम्बोधनहे लषितहे लषितौहे लषिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लष् (भ्वादिगण) · अर्थ: इच्छा करना, चाहना (कान्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलषति / लष्यतिलषतः / लष्यतःलषन्ति / लष्यन्ति
मध्यमलषसि / लष्यसिलषथः / लष्यथःलषथ / लष्यथ
उत्तमलषामि / लष्यामिलषावः / लष्यावःलषामः / लष्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लषति · लट् (आत्मने.): लषते · लिट्: ललाष · लिट् (आत्मने.): लेषे · लुट्: लषिता · लुट् (आत्मने.): लषिता · लृट्: लषिष्यति · लृट् (आत्मने.): लषिष्यते · लोट्: लषतात् · लोट् (आत्मने.): लषताम् · लङ्: अलषत् · लङ् (आत्मने.): अलषत · विधिलिङ्: लषेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लषेत · आशीर्लिङ्: लष्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लषिषीष्ट · लुङ्: अलषीत् · लुङ् (आत्मने.): अलषिष्ट · लृङ्: अलषिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलषिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लषण · ण्वुल्: लाषकः · तृच्: लषिता · ण्यत्: लाष्यः · तव्य: लषितव्यः · अनीयर्: लषणीयः · क्त: लषितः · क्तवतु: लषितवान् · शतृ: लष्यन् · स्य-शतृ: लषिष्यन् · शानच्: लष्यमाणः · क्त्वा: लषित्वा · ल्यप्: प्रलष्य · तुमुन्: लषितुम् · णमुल्: लाषम् · घञ्: लाषः · क्तिन्: लष्टि · क्वसु: लेषिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लषित
लषित
laṣita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लषित mfn. wished, desired &c., MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (899,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लषितम्लषित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: लषित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त | लषित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लष् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लषितम् 📚 ➤ चाहा हुआ, वाञ्छित
संस्कृत: कान्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लषित 📚mfn. wished, desired &c., MBh🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लषितम्: लष् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬