🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:19:36 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लाभि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लाभि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लाभि

अर्थ: प्रेरणा करना

संस्कृत: प्रेरणे

अंग्रेज़ी: to inspire

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लाभ धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. लभ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  3. लाभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. लाभिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. लाभिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लाभ (चुरादिगण) · अर्थ: प्रेरणा करना (प्रेरणे)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअललाभतअललाभेताम्अललाभन्त
मध्यमअललाभथाःअललाभेथाम्अललाभध्वम्
उत्तमअललाभेअललाभावहिअललाभामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लाभयति · लट् (आत्मने.): लाभयते · लिट्: लाभयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): लाभयाञ्चक्रे · लुट्: लाभयिता · लुट् (आत्मने.): लाभयिता · लृट्: लाभयिष्यति · लृट् (आत्मने.): लाभयिष्यते · लोट्: लाभयतात् · लोट् (आत्मने.): लाभयताम् · लङ्: अलाभयत् · लङ् (आत्मने.): अलाभयत · विधिलिङ्: लाभयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लाभयेत · आशीर्लिङ्: लाभ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लाभयिषीष्ट · लुङ्: अललाभत् · लुङ् (आत्मने.): अललाभत · लृङ्: अलाभयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलाभयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लाभन · ण्वुल्: लाभकः · तृच्: लाभयिता · यत्: लाभ्यः · तव्य: लाभयितव्यः · अनीयर्: लाभनीयः · क्त: लाभितः · क्तवतु: लाभितवान् · शतृ: लाभयन् · स्य-शतृ: लाभयिष्यन् · शानच्: लाभयमानः · क्त्वा: लाभयित्वा · ल्यप्: प्रलाभ्य · तुमुन्: लाभयितुम् · णमुल्: लाभम् · क्तिन्: लाब्धि · क्वसु: लाभयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लाभ्
लाभ्
lābh
🔵 मोनियर-विलियम्स
📗 अमरकोश — पर्याय
मुनाफ़ा (2.9.81) अधिक · फल
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाभ् cl. 10. P. लाभयति, to throw, direct, Dhātup. xxxv, 81.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (900,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लाभिलाभ धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: लभ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) | लाभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लाभि 📚 ➤ प्रेरणा करना
संस्कृत: प्रेरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लाभ् 📚cl. 10. P. लाभयति, to throw, direct, Dhātup. xxxv, 81🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें