🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:47:43 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लास्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लास्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लास्या

अर्थ: चतुर होना, कुशल होना, कला- कौशल जानना

संस्कृत: शिल्पयोगे

अंग्रेज़ी: to be skilled, to be expert, to know art

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. लास्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. लास्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. लास्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. लास्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. लास्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  7. लास्य (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  8. लस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लस् (चुरादिगण) · अर्थ: चतुर होना, कुशल होना, कला- कौशल जानना (शिल्पयोगे)

आशीर्लिङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलास्यात् / लास्याद्लास्यास्ताम्लास्यासुः
मध्यमलास्याःलास्यास्तम्लास्यास्त
उत्तमलास्यासम्लास्यास्वलास्यास्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लासयति · लट् (आत्मने.): लासयते · लिट्: लासयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): लासयाञ्चक्रे · लुट्: लासयिता · लुट् (आत्मने.): लासयिता · लृट्: लासयिष्यति · लृट् (आत्मने.): लासयिष्यते · लोट्: लासयतात् · लोट् (आत्मने.): लासयताम् · लङ्: अलासयत् · लङ् (आत्मने.): अलासयत · विधिलिङ्: लासयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लासयेत · आशीर्लिङ्: लास्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लासयिषीष्ट · लुङ्: अलीलसत् · लुङ् (आत्मने.): अलीलसत · लृङ्: अलासयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलासयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लासन · ण्वुल्: लासकः · तृच्: लासयिता · यत्: लास्यः · तव्य: लासयितव्यः · अनीयर्: लासनीयः · क्त: लासितः · क्तवतु: लासितवान् · शतृ: लासयन् · स्य-शतृ: लासयिष्यन् · शानच्: लासयमानः · क्त्वा: लासयित्वा · ल्यप्: प्रलास्य · तुमुन्: लासयितुम् · णमुल्: लासम् · क्तिन्: लास्ति · क्वसु: लासयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लस्
लस्
las
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. लस् cl. 1. P., (Dhātup. xvii, 64) लसति (only p. लसत्, लसमान, and pf. ललास; Gr. also aor. अलसीत्; fut., लसिता, लसिष्यति), to shine, flash, glitter, MBh.; Kāv. &c.; to appear, come to light, arise, Kathās.; to sound, resound, ib. (cf. √ रस्); to play, sport, frolic, Chandom.; to embrace, Dhātup. : Caus., or cl. 10. (Dhātup. xxxiii, 55), लासयति (aor. अलीलसत्; Pass. लास्यते), to dance, R.; to cause to teach to dance, Vikr.; to exercise an art (cf. √ लश्), Dhātup.
लस् [cf. Lat. lascivus, lascivire.]
2. लस् mfn. shining, glittering (see अ-लस्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (899,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लस् I. {c1c} P. (लसति, लसित) 1 To shine, glitter, flash; मुक्तहरेण लसता हसतीव स्तनद्वयं K. P. 10; करवाणि चरणद्वयं सरसलसदलक्तकरागं Gīt. 10; Amaru. 16; N. 22. 53. --2 To appear, arise, come to light. --3 To embrace. --4 To play, frolic about, skip about, dance. --5 To sound, resound. --Caus. (लासयति-ते) 1 To cause to shine, grace, adorn. --2 To cause to dance. --3 To exercise an art.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0926-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लास्यालस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: लास्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | लास्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लास्या 📚 ➤ चतुर होना, कुशल होना, कला- कौशल जानना
संस्कृत: शिल्पयोगे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लस् 📚cl. 1. P., (Dhātup. xvii, 64) लसति (only p. लसत्, लसमान, and pf. ललास;…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें