🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:03:52 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लिप्तः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लिप्तः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लिप्तः

अर्थ: लीपा हुआ, पोता हुआ, साना हुआ, ढका हुआ

संस्कृत: पर्याय: दिग्ध

व्युत्पत्ति: लिप्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लिप्त (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — लिप्त (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिप्तःलिप्तौलिप्ताः
द्वितीयालिप्तम्लिप्तौलिप्तान्
तृतीयालिप्तेनलिप्ताभ्याम्लिप्तैः
चतुर्थीलिप्तायलिप्ताभ्याम्लिप्तेभ्यः
पञ्चमीलिप्तात् / लिप्ताद्लिप्ताभ्याम्लिप्तेभ्यः
षष्ठीलिप्तस्यलिप्तयोःलिप्तानाम्
सप्तमीलिप्तेलिप्तयोःलिप्तेषु
सम्बोधनहे लिप्तहे लिप्तौहे लिप्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लिप्त
लिप्त
lipta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
लेप किया हुआ (3.1.89) दिग्ध
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लिप्त वि॰ [सं॰]
१. जिसपर किसी गीली वस्तु (जैसे,—घुली मिट्टी, चंदन आदि) की तह चढ़ी हो । जिसपर लेप किया गया हो । लिपा हुआ । पुता हुआ । चर्चित ।
२. जो लीपा गया हो । जिसकी पतली तह चढ़ी हो ।
३. गाढ़ा लगा हुआ । खूब संलग्न ।
४. खूब तत्पर । लीन । अनुरक्त । फँसा हुआ । जैसे,—विषय भोग में लिप्त ।
५. जहरीला किया हुआ । विषाक्त किया हुआ । जैसे,—वाण का फल (को॰) ।
६. खाया हुआ । भाक्षित (को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिप्त mfn. smeared, anointed, soiled, defiled, AV. &c. &c.
sticking or adhering to (loc.), ŚBr.
joined, connected, Uṇ. v, 55, Sch.
envenomed, L.
eaten, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (902,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिप्त p. p. [लिप्-क्त] 1 Anointed, smeared, besmeared, covered. --2 Stained, soiled, polluted, defiled. --3 Poisoned, envenomed (as an arrow). --4 Eaten. --5 United, joined.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0929-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिप्त त्रि० लिप--क्त । १ भुक्ते, २ कृतचन्दनादिलेपे अमरः ३ मिलिते सि० कौ० ४ विपदिग्धे च मेदि० । ज्योतिषोक्ते राशेः षष्टिभागात्मके कलारूपे ५ भागे स्त्री । “लिप्तार्द्धहीनं यदि पूर्णमेतत्” इति नी० ताजकम् । स्वार्थे क अत इत्त्वम् । लिप्तिका दण्डात्मककाले ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4828,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिप्तं, त्रि, (लिप + क्तः ।) भक्षितम् । कृत- लेपनम् । तत्पर्य्यायः । दिग्धम् २ । इत्यमरः ॥ विलिम्पितम् ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ चर्च्चि- तम् ४ । इति जटाधरः ॥ (यथा, कथासरित्- सागरे । ४ । ४८ । “तल्लिप्ताश्चेलखण्डाश्च चत्वारो विहितास्तया ॥”) मिलितम् । इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥ विषदिग्धम् । इति मेदिनी । ते, ५२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-224-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लिप्त" आता है (6)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लिप्तःलिप्त (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लिप्तः 📚 ➤ लीपा हुआ, पोता हुआ, साना हुआ, ढका हुआ
संस्कृत: पर्याय: दिग्ध

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लिप्त 📚जिसपर किसी गीली वस्तु (जैसे,—घुली मिट्टी, चंदन आदि) की तह चढ़ी हो । जि…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
लिप्त
खाया हुआ (३.१.१०९) — भक्षित, चर्वित, प्रत्यवसित, गिलित, खादित, प्सात

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लिप्तः: लिप्+क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬