🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लुम्पति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लुम्पति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लुम्पति

अर्थ: छेद करना, कतरना, चीरना, टुकड़े टुकड़े करना

संस्कृत: छेदने

अंग्रेज़ी: to cut, to break, to slice

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लुप् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. लुम्पत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुप् + शतृ
  3. लुम्पत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुप् + शतृ
  4. लुम्पती (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लुप् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लुप् (तुदादिगण) · अर्थ: छेद करना, कतरना, चीरना, टुकड़े टुकड़े करना (छेदने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलुम्पतिलुम्पतःलुम्पन्ति
मध्यमलुम्पसिलुम्पथःलुम्पथ
उत्तमलुम्पामिलुम्पावःलुम्पामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लुम्पति · लट् (आत्मने.): लुम्पते · लिट्: लुलोप · लिट् (आत्मने.): लुलुपे · लुट्: लोप्ता · लुट् (आत्मने.): लोप्ता · लृट्: लोप्स्यति · लृट् (आत्मने.): लोप्स्यते · लोट्: लुम्पतात् · लोट् (आत्मने.): लुम्पताम् · लङ्: अलुम्पत् · लङ् (आत्मने.): अलुम्पत · विधिलिङ्: लुम्पेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लुम्पेत · आशीर्लिङ्: लुप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लुप्सीष्ट · लुङ्: अलुपत् · लुङ् (आत्मने.): अलुप्त · लृङ्: अलोप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलोप्स्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लोपन · ण्वुल्: लोपकः · तृच्: लोप्ता · ण्यत्: लोप्यः · तव्य: लोप्तव्यः · अनीयर्: लोपनीयः · क्त: लुप्तः · क्तवतु: लुप्तवान् · शतृ: लुम्पन् · स्य-शतृ: लोप्स्यन् · शानच्: लुम्पमानः · क्त्वा: लुप्त्वा · ल्यप्: प्रलुप्य · तुमुन्: लोप्तुम् · णमुल्: लोपम् · घञ्: लोपः · क्तिन्: लुप्ति · क्वसु: लुलुप्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लुम्पतिलुप् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: लुम्पत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुप् + शतृ | लुम्पत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुप् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लुम्पति ➤ छेद करना, कतरना, चीरना, टुकड़े टुकड़े करना
संस्कृत: छेदने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें